ހުވަދު އަތޮޅު ކޮލަމާފުށި ކައިރީގައި އޮންނަ ހިތައިދޫއަކީ ރާއްޖޭގެ ތިމާވެށީގެ ގޮތުން ނުހަނު މުހިންމު އަދި ތަފާތު ސިފަތަކެއް ލިބިގެންވާ ރަށެކެވެ. މި ރަށަކީ ރާއްޖޭގެ ކަނޑުމަތީގެ ދޫނިތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ހާއްސަ އެއް ދޫނި ކަމަށްވާ 'ހޯރަ' ތަކަށް ރާއްޖޭގައި އޮތް އެންމެ މުހިންމު އެއް މަންޒިލެވެ.

ތިމާވެށީގެ މާހިރުން ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި، ހިތައިދޫއަކީ މި ދޫނިތައް ބިސް އަޅައި ވިހާ ރަށަކަށްވުރެ ބޮޑަށް، ދިގު ދަތުރުތަކަށްފަހު ވަރުބަލި ފިލުވައިލުމަށާއި، ރޭގަނޑު އަރާމުކޮށް ނިދުމަށްޓަކައި ބޭނުންކުރާ ހާއްސަ 'ރޫސްޓިންގް ސައިޓެއް' ނުވަތަ އަރާމުކުރާ މަންޒިލެކެވެ. މި ރަށަކީ އިންސާނުންގެ އުނދަގޫތައް ކުޑަ، އެކަހެރި ރަށަކަށްވުމީ، ހޯރަ ފަދަ ބިރުގަންނަ ދޫނިތަކަށް ބޭނުންވާ ހިމޭން މާހައުލު ލިބިދޭ މައިގަނޑު ސަބަބެވެ.

ހޯރައަކީ ކަނޑުމަތީގައި ވަރަށް ދިގު މުއްދަތަކަށް އުދުހުމުގައި ހޭދަކުރާ ދޫންޏެކެވެ. ރާއްޖޭގެ މަސްވެރިކަމުގެ ސިނާއަތަށް ބަލާއިރު، މަސްވެރިންނަށް މި ދޫނިތަކަކީ ވަރަށް ބޮޑު އެހީތެރިއެކެވެ. ކަނޑުމަތީގައި ބޮޑެތި ކަންނެލި އައިންތައް ހޯދުމަށް މަސްވެރިން އެންމެ ބޮޑަށް ބަރޯސާވަނީ މި ދޫނިތައް އުދުހޭ ގޮތަށާއި އެ ސަރަހައްދުތަކުން ދައްކައިދޭ ނިޝާންތަކަށެވެ. އެހީތެރިކަމުގެ މި ބޮޅުގެ ސަބަބުން، ހޯރަ އާބާދީ ދެމެހެއްޓުމަކީ ހަމައެކަނި ތިމާވެށީގެ ކަމެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއީ އިގްތިސާދީ ގޮތުން މަސްވެރިކަމާ ސީދާ ގުޅުންހުރި ކަމެއްކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ.

ނަމަވެސް، މި މުހިންމު ރަށުގެ ގުދުރަތީ ވެށި ހިމާޔަތްކުރުމަށްޓަކައި މިހާރަށްވުރެ ހަރުދަނާ ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅަންޖެހޭކަމަށް ތިމާވެށި ހިމާޔަތްކުރާ ފަރާތްތަކުން މިހާރު ދަނީ އިންޒާރުދެމުންނެވެ. އިންސާނުންގެ ހަރަކާތްތައް މި ސަރަހައްދުގައި އިތުރުވުމާއި، ގަވައިދާ ހިލާފަށް ދޫނި ހިފުމުގެ އަމަލުތައް ހިންގުމާއި، ރަށުގެ ވެއްޓަށް ލިބެމުންދާ އެކި ގެއްލުންތަކުގެ ސަބަބުން މި ދޫނިތައް އަރާމުކުރާ މަންޒިލްތައް ދަނީ މަދުވަމުންނެވެ.

ހިތައިދޫ ފަދަ ގުދުރަތީ ހަޒާނާތައް ހިމާޔަތްކުރުމަކީ، ހޯރައިގެ އާބާދީ ހީނަރުވިޔަ ނުދީ، ރާއްޖޭގެ ކަނޑުފަޅުގެ ދިރުންތައް ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށްޓަކައި ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހިފައިވާ މަސައްކަތެކެވެ. މިކަމަށްޓަކައި ކަމާބެހޭ މުއައްސަސާތަކާއި އާންމު ރައްޔިތުންގެ އެއްބާރުލުން ބޭނުންވާކަން ތިމާވެށީގެ މާހިރުން ފާހަގަކުރެއެވެ.