ކުޑައިރުގެ އުފާވެރި ހަނދާންތަކާއި، އޭރު އެކުވެރިން
ކުޑައިރުގެ އުފާވެރި ހަނދާންތަކާއި، އޭރު އެކުވެރިން
މީގެ ތިން ހަތަރު ދަހަރު ކުރިއަށް ޖެހިލާއިރު، 1980 އަދި 1990 ގެ އަހަރުތަކުގައި ދިވެހިރާއްޖެ ދުށް ކުޑަކުދިންނަކީ، މިއަދު މައިންބަފައިންގެ މަގާމުގައި ތިބި މީހުންނެވެ. އޭރުގެ މައުސޫމު ކުޑައިރުގެ ހަނދާންތަކަކީ، އެކުވެރިންނާއި އަވަށްޓެރި ކުދިންނާއެކު މަގުމަތީގައާއި ގޯތިތެރޭގައި އެއްވެސް ފިކުރެއްނެތި ކުޅެއުޅުނު، ހަގީގަތުގައިވެސް ދިވެހި މުޖުތަމައުގެ "ރަން ޒަމާނެވެ."

އިންސާނާގެ ޙަޔާތުގައި އަންނާނެ އެންމެ ހިތްގައިމު، އެންމެ މައުސޫމު ދުވަސްވަރަކީ އޭނާގެ ކުޑައިރުގެ ދުވަސްވަރެވެ. ފިކުރެއް ޚިޔާލެއް ނެތި، ދުނިޔޭގެ އެންމެހައި ތަކުލީފުތަކާ ދުރުގައި ހޭދަވާ އެ ދުވަސްތަކަކީ އުމުރުން ކިތަންމެ ދުވަހެއް ވިޔަސް ހިތުން ފިލައިގެންދާނެ ދުވަސްތަކެއް ނޫނެވެ. ޚާއްސަކޮށް، ދިވެހިރާއްޖޭގެ އާދަކާދައާއި އިޖުތިމާއީ ގުޅުންތައް އޭގެ އެންމެ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި އޮތް ޒަމާނުގައި ކުޑަކުދިންގެ ގޮތުގައި އުޅުނު މީހުންނަށް، އެ މާޒީއަކީ މިއަދު އަގުނުކުރެވޭނެ ފަދަ މަތިވެރި ޚަޒާނާއެކެވެ. މާއްދިއްޔަތާއި ތަކެއްޗަށްވުރެ ބޮޑަށް، އިންސާނީ ގުޅުންތަކާއި ގުދުރަތީ ރީތިކަމުގެ ތެރޭގައި ހޭދަކުރި އެ ދުވަސްތަކުގެ ހަނދާންތައް އާވުމުން ކޮންމެ ހިތަކަށްވެސް ގެނެސްދެނީ ބަޔާންކުރަންދަތި ފޮނި އުފަލެކެވެ.

ސްކޫލް ނިންމާފައި ގެއަށް އައިސް ފިލާވަޅުތައް ނިންމުމަށްފަހު، ހަވީރު ފިނިޖެހިލުމާއެކު އަވަށު ކުދިން އެކުގައި ނުކުމެ މަގުމަތި ފަޅުފިލުވާލާ މަންޒަރަކީ އޭރުގެ އެންމެ އާންމު އަދި އެންމެ ހިތްގައިމު މަންޒަރެވެ. އޭރުގެ ކުޅިވަރުތަކަކީ މާބޮޑު ޚަރަދެއް ކޮށްގެން، އަގުބޮޑު ކުޅޭތަކެތި ގަނެގެން ކުޅުނު ކުޅިވަރުތަކެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި ގަސްގަހުގެ ފަތާއި، ކާށި ކުނޑިއާއި، ލަކުޑިބުރިތަކާއި ބާ ޓައިރު ފަދަ ތަކެތި ބޭނުންކޮށްގެން ކުދިން އަމިއްލަ އުފެއްދުންތެރިކަމުން ތައްޔާރުކުރި ތަކެތިން ލިބުނު އުފާ މާ ބޮޑެވެ. މަގުމައްޗާއި ގޯތިތެރޭގައި ފިލާފިލައިގެން ކުޅުމާއި، ބައިބަލާ، ތިންމުގޯލި، އަދި ފުޓްބޯޅަ ކުޅުމާއި އެކަކު އަނެކަކު ފަހާ ދުވެ އަތްލާ ކުޅުމަކީ ކޮންމެ ދުވަހެއްގެވެސް ފޯރިއެވެ. މީގެ އިތުރުން، އަތިރިމަތީގެ ދޮންވެލިގަނޑާއި، ބޮޑެތި ދިއްގާގަސްތަކާއި ނިކަގަސްތަކަށް އަރައި ފުންމުމާއި، މޫދުގައި ފަސްއޮތް ކުޅުމާއި، މެދުލޮނޑާއާއި، މޫދުގައި އަތްލާ ކުޅުމަކީ ހަށިގަނޑަށް ހަކަތައާއި ދުޅަހެޔޮކަން ގެނެސްދިން ފުރިހަމަ ކަސްރަތެކެވެ.



މީގެ ތިން ހަތަރު ދަހަރު ކުރިއަށް ޖެހިލާއިރު، 1980 އަދި 1990 ގެ އަހަރުތަކުގައި ދިވެހިރާއްޖެ ދުށް ކުޑަކުދިންނަކީ..."


ހަފްތާގެ ތާވަލުގައި މިފަދަ ކިތަންމެ ހިތްގައިމު ހަރަކާތްތަކެއް ރޭވިފައި އޮވެއެވެ. އެގޮތުން އެކުވެރިންނާއެކު މޫދަށް ގޮސް ފަތަން ދަސްކުރުމާއި، ކުޑަކުޑަ ބޮއްކުރައެއްގައި ފަލިޖަހާފައި ރަށާ ތަންކޮޅެއް ބޭރަށް، ފަޅުތެރެއަށް ނުކުމެ މޮށިމަސް ބާނަން އުޅުނު ވަގުތުތަކަކީ ފޫހިކަމެއް ނެތް، އެހާމެ އުފާވެރި ދުވަސްތަކެކެވެ. މަސްބާނަން ތިބޭއިރު އުފެދޭ މަޖާ ވާދަވެރިކަމާއި، ބާނާ މަސްކޮޅު ހިފައިގެން ފަޚުރުވެރިކަމާއެކު ގެއަށް އަންނަ އައުމަކީ މިއަދު އަގުނުކުރެވޭނެ ފަދަ ފޮނި ހަނދާންތަކެކެވެ.

އެ ދުވަސްވަރު ކިތަންމެ ބާރަށް ކުޅުމާއި މަޖަލުގައި ގެއްލިފައި ތިބި ނަމަވެސް، މައިންބަފައިން ކަނޑައަޅާފައި އޮންނަ ތާވަލަށާއި ދީނީ ކަންކަމަށް ކުދިން ނުހަނު ފަރުވާތެރިވެއެވެ. ނަމާދު ވަގުތު ޖެހުމުން މިސްކިތްތަކަށް އަވަސްވެގަތުމާއި، ފޮތްކިޔަން ހަމަޖެހިފައިވާ ގަޑިއަށް އިށީނުމަކީ ތަކުރާރުކޮށް މައިންބަފައިން ބުނަން ނުޖެހި އަމިއްލައަށް އަދާކުރި ޒިންމާތަކެކެވެ. ރޭގަނޑު ފުޅިބައްތީގެ ފަނޑު އަލީގައި ކޮއްކޮމެންނާއެކު އިށީނދެ ކީރިތި ޤުރުއާން ކިޔަވަން ތިބޭއިރު، ކުށްފިލުވައިދީ އަޑުއަހަން މަންމަ، ކާފަ ނުވަތަ މާމަ ކައިރީގައި ހުންނަ ހުރުމަކީ ހިތްތަކަށް ރޫހާނީ ފިނިކަމާއި އާއިލީ ލޯބި ގެނެސްދިން އަގުހުރި ވަގުތުތަކެކެވެ.

އަދި މޫދާއި އަތިރިމަތީގެ މަޖަލުގައި ކިތަންމެ ވަގުތެއް ހޭދަވި ނަމަވެސް، ކޮންމެވެސް އެއް ކުއްޖެއްގެ މައިންބަފައިން އިލޮށިފައްޗެއް ހިފައިގެން އަންނަތަން ފެނުމާއެކު، އެއްވެސް ޝަކުވާއެއް ނެތި ހުރިހާ ކުދިން އެކުގައި މޫދުން އަރައިގެން ކިޔަމަންތެރިކަމާއެކު ގެއަށް ދެއެވެ. އެއީ އެކަކުގެ ބެލެނިވެރިޔަކަށް ވިޔަސް، މުޅި މުޖުތަމައުގެ ބޮޑެތި މީހުންނަށް އޮތް ލޯތްބާއި، ޤަދަރާއި، އިހުތިރާމް އޮތް މިންވަރެވެ. ބޮޑެތި މީހުންނަށް ކަމޭހިތުމާއި ކިޔަމަންތެރިވުމަކީ އޭރުގެ ތުއްތު ޖީލުގެ ލެޔާ ގުޅިފައިވާ މާތް ސިފައެކެވެ. އޭރުގެ ކުދިންގެ މެދުގައި އޮތީ އެއްބަނޑުއެއްބަފާވަންތަ، އެއްބައިވަންތަ ގުޅުމެކެވެ. ކާއެއްޗެއް ލިބުނަސް އެންމެން އެކީ ބަހައިގެން ކައި، އެއް ކުއްޖެއްގެ އުފަލާއި ހިތާމައިގައި އަނެއް ކުއްޖަކު ބައިވެރިވި އެ ހިތްސާފު އެކުވެރިކަމަކީ މިއަދު ފެންނަން ނެތް ފަދަ މަތިވެރި ނިއުމަތެކެވެ.



މީގެ ތިން ހަތަރު ދަހަރު ކުރިއަށް ޖެހިލާއިރު، 1980 އަދި 1990 ގެ އަހަރުތަކުގައި ދިވެހިރާއްޖެ ދުށް ކުޑަކުދިންނަކީ..."


ނަމަވެސް، ޒަމާނަށް އައި ހަލުވި ބަދަލުތަކާއި، ޑިޖިޓަލް ޓެކްނޮލޮޖީއާއި ސްމާޓްފޯނުތަކުގެ ސަބަބުން މިއަދުގެ މަންޒަރު މިވަނީ ބޮޑުތަނުން ބަދަލުވެފައެވެ. އޭރު އޮތް ބަދަހި ގުޅުމާއި ހަގީގީ އެކުވެރިކަން މިއަދުގެ ކުދިންގެ މެދުގައި ނޯވެއެވެ. މިއަދުގެ ގިނަ ކުދިންގެ ވަގުތު ހޭދަވަނީ ގޭތެރޭގެ ހަތަރުފާރު އެތެރޭގައި، ސްކްރީންތަކުގެ ކުރިމަތީގައެވެ. ބޭރަށް ނުކުމެ ގުދުރަތީ މާހައުލުގައި ހެލިފެލިވެ އުޅުމުގެ ބަދަލުގައި، އޮންލައިން ގޭމްތަކާއި ސޯޝަލް މީޑިއާގެ ވާޗުއަލް ދުނިޔެއަށް ކުދިން ގެއްލިފައިވުމަކީ، އެކުދިންގެ މިޒާޖަށާއި އުޅުމަށް ބޮޑެތި ނޭދެވޭ ބަދަލުތަކެއް ގެނުވި މައިގަނޑު ސަބަބެވެ.

މިއަދުގެ ކުދިންނަށް ޓެކްނޮލޮޖީގެ ޒަރީއާއިން އެތައް ސަތޭކަ "އޮންލައިން އެކުވެރިން" ތިބި ނަމަވެސް، އެ ގުޅުންތަކުގައި އެއްވެސް ފުންމިނެއް ނެތެވެ. އެއް ތަނެއްގައި ތިބޭއިރުވެސް ކޮންމެ ކުއްޖަކު އިންނަނީ އަމިއްލަ ފޯނަށް ބަލަހައްޓައިގެން ކަމަށްވާތީ، އެކަކު އަނެކަކަށް އަޅާލުމާއި، ކެތްތެރިކަމާއި، މުޖުތަމައެއްގެ ގޮތުގައި އެކުގައި އުޅުމުގެ ރޫހު ވަނީ ކެނޑިފައެވެ. މީގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، ކުދިންގެ ޖިސްމާނީ ދުޅަހެޔޮކަން ކުޑަވެ، ރުޅިގަދަވުމާއި އެކަނިވެރިވުން ފަދަ ނަފްސާނީ މައްސަލަތައް އިތުރުވެ، ބޮޑެތި މީހުންނަށް ކިޔަމަންތެރިވުމާއި އިހުތިރާމްކުރުމުގެ މަތިވެރި އާދަތައް މިވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ހީނަރުވެފައެވެ.



ޓެކްނޮލޮޖީގެ ދުނިޔޭގައި މިއަދުގެ ދިވެހި މުޖުތަމަޢުގައި ޅަޖީލުގެ ބޮޑުބައެއް ތަރުބިއްޔަތުވަމުންދާ ގޮތް


އެހެންކަމުން، އޭރުގެ އުފާވެރި މާޒީ ތަޖުރިބާކުރި މިއަދުގެ މައިންބަފައިންނަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު އިމްތިހާނަކީ، ސްކްރީންތަކުގެ ވަބާއިން ދަރިން ސަލާމަތްކޮށް، ދީނީ އަދި އަހުލާގީ ރީތި ސިފަތަކުގެ މަތީގައި އެކުދިން ތަރުބިއްޔަތު ކުރުމެވެ. މާޒީގައި އޮތް އެކުވެރިކަމާއި، އަހުވަންތަކަމާއި، ބޮޑެތި މީހުންނަށް އިހުތިރާމްކުރުމުގެ މާތް އާދަތައް އަލުން ދިރުވައި، ސްކްރީންތަކާ ދުރުކޮށް ދުޅަހެޔޮ ހަރަކާތްތަކަށާއި ގުދުރަތީ މާހައުލަށް ކުދިން ނެރުމަކީ، މިއަދުގެ ޖީލުގެ ކުރިމަގު ބާއްޖަވެރިކުރުމަށްޓަކައި ކޮންމެހެން އަޅަންޖެހިފައިވާ އަގުހުރި ފިޔަވަޅެކެވެ.

ކަންމިހެން ހުރިނަމަވެސް، މާޒީގެ އެ ފޮނި ހަނދާންތަކަކީ ހަމައެކަނި ހިތާމައާއެކު ހަނދާންއާކޮށްލަން އޮތް ވާހަކަތަކަކަށް ވެގެން ނުވާނެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އެއީ މިއަދުގެ ޖީލަށް ދިރުވައިދޭންވީ އަގުހުރި ފިލާވަޅުތަކެކެވެ. ޒަމާނަށް އަންނަ ކުރިއެރުންތަކަށް ފުރަގަސްނުދީ، ޓެކްނޮލޮޖީގެ ފައިދާތައް ހެޔޮގޮތުގައި ހިފުމާއެކު، އަޅުގަނޑުމެންގެ ކާބަފައިންގެ ފަރާތުން ވާރުތަވި އިސްލާމީ ރިވެތި އާދަކާދަތަކާއި އެއްބައިވަންތަކަމުގެ ރޫހު ދަރިންގެ ކިބައިގައި އަށަގަންނުވަން ޖެހެއެވެ. އާއިލީ ގުޅުންތައް ބަދަހިކޮށް، ގުދުރަތީ މާހައުލަށް ލޯބިކުރާ، އަދަބުއިހުތިރާމް ދަންނަ ހަރުދަނާ ޖީލެއް ބިނާކުރެވޭނީ އޭރުގެ އެ ސާދާ ދިރިއުޅުމުގެ ރިވެތި ސިފަތަކުން އިބުރަތް ލިބިގަނެ، އެ އަގުތައް އަލުން ދިރުވައި އާލާކުރަން މިއަދު އަޅުގަނޑުމެން ތެދުވެގެންނެވެ. މާދަމާގެ ދިވެހިރާއްޖެ އަމާން އަދި އުފާވެރި ތަނަކަށް ހެދުމުގެ ބާރު އޮތީ މިއަދުގެ ދަރިން ތަރުބިއްޔަތުކުރާ ގޮތެއްގެ މައްޗަށެވެ.



ކިޔުންތެރިންގެ ހިޔާލު



ފަހުގެ ލިޔުންތައް