ކުޑަކުދިންގެ ޒާތީ މަޢުލޫމާތު ނުވަތަ ޕްރައިވެސީއާ ޚިލާފުވި ކަމަށް ބުނެ އެމެރިކާގެ ސަރުކާރުން ކުރި ދަޢުވާ ނިންމުމަކަށް ގެނައުމުގެ ގޮތުން، އެ ޤައުމަށް 400 މިލިއަން ޑޮލަރު (293 މިލިއަން ޕައުންޑް) ދެއްކުމަށް މަޝްހޫރު ވީޑިއޯ އެޕްލިކޭޝަން ޓިކްޓޮކުން އެއްބަސްވެއްޖެއެވެ.

މިއީ މިފަދަ މައްސަލައެއްގައި މިހާތަނަށް ހަމަޖެހުނު އެންމެ ބޮޑެތި މާލީ އެއްބަސްވުންތަކުގެ ތެރެއިން އެއް އެއްބަސްވުމެވެ.

މި މައްސަލައަކީ އެމެރިކާގެ ކުރީގެ ރައީސް ޖޯ ބައިޑަންގެ ވެރިކަމުގައި، 2024 ވަނަ އަހަރު އެ ޤައުމުގެ ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖަސްޓިސް (ޑީއޯޖޭ) އިން ޓިކްޓޮކާއި އޭގެ މައި ކުންފުނި ކަމަށްވާ ބައިޓްޑާންސް އާ ދެކޮޅަށް ހުށަހެޅި މައްސަލައެކެވެ. އެ ދަޢުވާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ އުމުރުން 13 އަހަރުން ދަށުގެ އެތައް މިލިއަން ކުދިންނެއްގެ "ބޮޑެތި އަދަދުތަކުގެ ޒާތީ މަޢުލޫމާތު" އެ ކުންފުނިން ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް އެއްކޮށްފައިވާ ކަމަށެވެ.

މިއީ 2000 ވަނަ އަހަރު އެމެރިކާގައި ތަންފީޒުކުރަން ފެށި "ޗިލްޑްރަންސް އޮންލައިން ޕްރައިވެސީ ޕްރޮޓެކްޝަން އެކްޓް" އާ ކަނޑައެޅިގެން ޚިލާފު ޢަމަލެކެވެ. މިއީ މިހާރުވެސް އެމެރިކާގެ އެތައް ސްޓޭޓަކުން މެޓާ ކުންފުންޏާ ދެކޮޅަށް ދަޢުވާ އުފުލާފައިވާ ޤާނޫނެވެ.

މި އެއްބަސްވުމާ ގުޅޭގޮތުން އެސިސްޓެންޓް އެޓާނީ ޖެނެރަލް ބްރެޓް ޝޫމޭޓް ވިދާޅުވީ، މި މައްސަލަ ފެށުނު ދުވަސްވަރާ އަޅާބަލާއިރު، މިއަދު ކުޑަކުދިންނާއި ބެލެނިވެރިންނަށް ލިބިދޭ ރައްކާތެރިކަން ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުވެފައިވާ ކަމަށެވެ.

ކޮޕާ ޤާނޫނާ ޚިލާފުވެގެން މީގެ ކުރިންވެސް ބޮޑެތި ޖޫރިމަނާތައް ދެއްކި ކުންފުނިތަކުގެ ތެރޭގައި ގޫގުލްގެ ޔޫޓިއުބް (2019 ގައި 170 މިލިއަން ޑޮލަރު) އަދި އެޕިކް ގޭމްސް (2022 ގައި 275 މިލިއަން ޑޮލަރު) ހިމެނެއެވެ. މީގެއިތުރުން، އެމެރިކާގެ 29 ސްޓޭޓެއްގެ އެޓާނީ ޖެނެރަލުން ވަނީ ކުޑަކުދިންނަށް އަމާޒުކޮށްގެން ފައިދާ ހޯދިކަމުގެ ތުހުމަތުގައި މެޓާއާ ދެކޮޅަށް ދަޢުވާ އުފުލާފައެވެ. އެ މައްސަލައިގެ ޝަރީޢަތް މި ހަފްތާގައި ފެށިފައިވާއިރު، މެޓާއަށް އެތައް ސަތޭކަ ބިލިއަން ޑޮލަރެއްގެ ޖޫރިމަނާއަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.

ޓިކްޓޮކާ ދެކޮޅަށް ކުރެވުނު މި ދަޢުވާއަކީ، ޗައިނާގައި އޮތް އެ ކުންފުނީގެ އަސްލު ބޭސްއިން އެމެރިކާގެ އޮޕަރޭޝަންތައް ވަކިކުރުމުގެ ކުރިން ހިނގާފައިވާ މައްސަލައަކަށް ވީނަމަވެސް، މި އެއްބަސްވުން ގުޅެނީ ހަމައެކަނި ޗައިނާގައި ހިންގާ ޓިކްޓޮކްގެ އޮޕަރޭޝަންތަކާއެވެ. އަމިއްލަ ކުންފުންޏެއްގެ ގޮތުގައި ހިންގާ ބައިޓްޑާންސްގެ އަގު އިންވެސްޓަރުން އެންމެ ފަހުން އަގުމަގުކޮށްފައިވަނީ 550 ބިލިއަން ޑޮލަރަށެވެ.

ވެވުނު އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން، ޓިކްޓޮކާއި ބައިޓްޑާންސް އިން ވަގުތުން 300 މިލިއަން ޑޮލަރު އެމެރިކާގެ ޖަސްޓިސް ޑިޕާޓްމަންޓަށް ދައްކަންޖެހެއެވެ. އަދި ފެޑެރަލް ޓްރޭޑް ކޮމިޝަނުން 2019 ވަނަ އަހަރު ނެރުނު "ކޮންސެންޓް ޑިކްރީ" ސަރުކާރުން ބާޠިލުކުރުމުން، އިތުރު 100 މިލިއަން ޑޮލަރު ދައްކަން ޖެހޭނެއެވެ.

މި އެއްބަސްވުމުގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި، ބައިޓްޑާންސްގެ ކުރިން ހިންގި "މިއުޒިކަލީ" އިން ކޮޕާ ޤާނޫނާ ޚިލާފުވުމުގެ ސަބަބުން 5.7 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ޖޫރިމަނާއެއް ދައްކަން ޖެހުނުއިރު، 13 އަހަރުން ދަށުގެ ކޮންމެ ކުއްޖަކު އެޕް ބޭނުންކުރުމުގެ ކުރިން ބެލެނިވެރިންގެ ހުއްދަ ހޯދަން ލާޒިމުކުރިއެވެ.

ޖޫރިމަނާގެ ފައިސާގެ އިތުރުން ޓިކްޓޮކާ ދެކޮޅަށް އެޅި އެހެން ފިޔަވަޅެއްގެ ތަފްޞީލު ޖަސްޓިސް ޑިޕާޓްމަންޓުން ހާމަކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. ނަމަވެސް، ދަޢުވާ ކުރި ފަހުން ޓިކްޓޮކްގެ މިލްކުވެރިކަމަށާއި، ޕްރައިވެސީ އުސޫލުތަކަށާއި، ޅަފުރައިގެ ކުދިންނަށް ޚާއްޞަ ކޮންޓްރޯލްތަކަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް ގެނެސްފައިވާކަން އެ ޑިޕާޓްމަންޓުން ފާހަގަކުރިއެވެ.

މި ދަޢުވާ ހުށަހެޅިއިރު، އެމެރިކާގެ ވަކީލުން ފާހަގަކުރި ގޮތުގައި 170 މިލިއަނަށް ވުރެ ގިނަ ޓީންއޭޖް ކުދިން ޓިކްޓޮކް ބޭނުންކުރަމުން ދިޔައެވެ. އަދި އެ އެޕަކީ "ކުޑަކުދިންނަށް ޚާއްޞަކޮށްގެން" ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ އެޕެއް ކަމަށް ވިޔަސް، ބޭނުންކުރާ ފަރާތްތަކުގެ އުމުރު ރަނގަޅަށް ދެނެގަތުމަށާއި، އުމުރުން ހަގު ކުދިން ބޭނުންކުރުމަށް ބެލެނިވެރިންގެ ހުއްދަ ހޯދުމަށް އެކަށީގެންވާ މަސައްކަތެއް ކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ.

2024 ވަނަ އަހަރު، ކުރީގެ ރައީސް ޖޯ ބައިޑަން ވަނީ ޓިކްޓޮކް މަނާކުރުމަށް ނުވަތަ އެމެރިކާގައި ހިންގާ އޮޕަރޭޝަންތައް ވިއްކާލުމަށް ބާރުއަޅުއްވާފައެވެ. އަދި ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕް ވެސް މި ނިންމުމަށް ތާޢީދުކުރެއްވުމާ ގުޅިގެން، މިދިޔަ އަހަރު އެމެރިކާގެ އޮޕަރޭޝަންތައް ވަނީ ވަކިކޮށްފައެވެ. މިހާރު އެމެރިކާގައި ހިންގާ ޓިކްޓޮކްގެ 81 އިންސައްތަ ޙިއްޞާ ކޮންޓްރޯލް ކުރަނީ އިންވެސްޓަރުންގެ ގްރޫޕަކުންނެވެ. އަދި ބައިޓްޑާންސްގެ އޮންނަނީ އެންމެ 19 އިންސައްތަ ޙިއްޞާއެވެ.

https://www.bbc.com/news/articles/cwyr0l45xjro