ކޮންމެ ވެރިކަމަކީވެސް ވަގުތީ އަމާނާތެކެވެ. ތާރީޚުން ފެންނަން އޮތް ހަގީގަތަކީ، ކިތަންމެ ވަރުގަދަ ބާރެއްގެ ވެރިއަކު ކަމުގައިވީ ނަމަވެސް، ރައްޔިތުންގެ އިހުސާސްތަކާއި ބޭނުންތަކަށް ބީރު ކަންފަތެއް ދީފިނަމަ، އެ ވެރިކަމެއްގެ ނިމުން އަންނާނީ ހިތްދަތި ގޮތަކަށް ކަމެވެ. މިކަމުގެ އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް މިސާލަކީ ލީބިޔާގެ ކުރީގެ ޒައީމް މުއައްމަރު ގައްޒާފީގެ ވެރިކަމާއި އޭގެ ނިމުމެވެ.
އިންގިލާބީ ފެށުމާއި އުންމީދީ އަހަރުތައް
1969 ވަނަ އަހަރު، ސިފައިންގެ ޒުވާން އޮފިސަރެއްގެ ގޮތުގައި ހުރި މުއައްމަރު ގައްޒާފީ ލީބިޔާގެ ވެރިކަން އަތުލައިގަތީ ލޭއޮހޮރުވުމެއް ނެތް، އަވަސް ބަޣާވާތަކުންނެވެ. އޭރު އޮތް ރަސްކަމުގެ ނިޒާމު އުވާލައި، އިންސާފާއި މިނިވަންކަމާއި ތަނަވަސްކަން ރައްޔިތުންނަށް ހޯދައިދޭނެ ކަމުގެ ވައުދާއެކު އޭނާ ވެގެންދިޔައީ މުޅި އަރަބި ދުނިޔޭގައި އިންގިލާބުގެ ރަމްޒަކަށެވެ.
ވެރިކަމުގެ ކުރީކޮޅު ގައްޒާފީ ވަނީ ލީބިޔާގެ އިގްތިސާދަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް ގެނެސްދީފައެވެ. ގައުމުގެ ތެލުގެ މުއްސަނދިކަން ދައުލަތުގެ ބާރުގެ ދަށަށް ގެނެސް، އެ ފައިސާ ބޭނުންކޮށްގެން ރައްޔިތުންނަށް ހިލޭ ތައުލީމާއި، ފެންވަރު ރަނގަޅު ސިއްހީ ފަރުވާއާއި، ޒަމާނީ އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ ގާއިމުކޮށްދިނެވެ. މީގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ލީބިޔާގެ ރައްޔިތުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު ދުނިޔޭގެ ކުރިއަރާފައިވާ ގައުމުތަކާ އެއްވަރުވެ، ލީބިޔާ ވެގެންދިޔައީ އެފްރިކާ ބައްރުގައި އޮތް އެންމެ މުއްސަނދި އެއް ގައުމަށެވެ.
ހުދުމުހުތާރުކަމާއި ބާރުގެ ނުފޫޒު
ނަމަވެސް، ވެރިކަމުގައި ގިނަ ދުވަސްވީ ވަރަކަށް ގައްޒާފީގެ މިސްރާބު ބަދަލުވާން ފެށިއެވެ. އިންގިލާބީ ލީޑަރެއްގެ ސިފަ ދޫކޮށް، އޭނާ ބަދަލުވީ ހަރުކަށި ޚުދުމުހުތާރު ވެރިއަކަށެވެ. ސިޔާސީ ޕާޓީތައް މަނާކޮށް، އޭނާގެ ފިކުރާ ޚިޔާލު ތަފާތުވާ ކޮންމެ މީހަކީ ދައުލަތުގެ ދުޝްމަނެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައެޅިއެވެ. މީޑިއާތަކަކީ ހަމައެކަނި ދައުލަތުގެ ޕްރޮޕެގެންޑާ ފަތުރާ ވަސީލަތްތަކަކަށް ބަދަލުވިއެވެ.
ގައުމުގެ ތެލުގެ ފައިސާއިން ކޮރަޕްޝަން އާންމުވެ، މުއްސަނދިކަން ވަކި ބައެއްގެ މެދުގައި ބެހިގެން ދިޔައިރު، ޒުވާނުންނަށް އޮތް ފުރުސަތުތައް ހަނިވިއެވެ. މިނިވަންކަމުގެ ބަދަލުގައި މުޅި މުޖުތަމައު ތެރޭގައި އޮތީ ބިރުވެރިކަމެވެ. ރައްޔިތުންގެ ހިތްތަކުގައި އުފެދެމުންދިޔަ ނުތަނަވަސްކަން ކޮންމެ ވަގުތަކުވެސް ގޮވައިފާނެ އަލިފާން ފަރުބަދައަކަށް ބަދަލުވިއެވެ.
ވެއްޓުމާއި ނިމުން
2011 ވަނަ އަހަރު އަރަބި ދުނިޔެއަށް އައި "އަރަބި ރަބީއު" ނުވަތަ އިންގިލާބީ ރާޅުބާނީގައި ލީބިޔާގެ ރައްޔިތުން މަގުތަކަށް ނުކުތީ 42 އަހަރުވީ ގައްޒާފީގެ ވެރިކަން ނިމުމަކަށް ގެނައުމަށެވެ. ސަރުކާރުން ބާރުގެ ބޭނުންކޮށް މުޒާހަރާތައް ހުއްޓުވަން މަސައްކަތް ކުރުމުން، އެކަން ބަދަލުވެގެން ދިޔައީ ލޭއޮހޮރުވުން ބޮޑު ދާޚިލީ ހަނގުރާމައަކަށެވެ. ބައިނަލްއަގްވާމީ ބާރުތަކާއި ނޭޓޯގެ އެހީތެރިކަމާއެކު، އިދިކޮޅު ހަނގުރާމަވެރިން ގައްޒާފީގެ އަސްކަރިއްޔާ ބަލިކޮށް، ވެރިރަށް ޓްރިޕޮލީ ހިފިއެވެ.
ގައްޒާފީގެ ވެރިކަމުގެ ނިމުން އައީ އޭނާގެ އުފަން ރަށް ކަމަށްވާ ސިރްޓޭ ކައިރިން 2011 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހު އޭނާ އަތުލައިގަނެ، އަނިޔާވެރި ގޮތަކަށް މަރާލުމުންނެވެ. މިއީ ފަހުގެ ތާރީޚުގައި ފެނިގެންދިޔަ އެންމެ ދިގު އެއް ހުދުމުހުތާރު ވެރިކަމުގެ ބިރުވެރި ނިމުމެވެ.
ނިންމުން
ގައްޒާފީގެ ވެއްޓުމަކީ މިއަދުގެ ވެރިންނަށް އޮތް ވަރުގަދަ ފިލާވަޅެކެވެ. ވެރިކަމާއި ބާރުވެރިކަމުގައި ވަގުތީ ގޮތުން ދެމިހުރެވިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް، ރައްޔިތުން ފިއްތައި، އަނިޔާވެރިވުމަކީ ދާއިމީ ހައްލެއް ނޫނެވެ. ރައްޔިތުން ކެތްކުރާނީ ވަކިވަރަކަށެވެ. އެ މީހުންގެ ކެތްތެރިކަން ކޮޅުންލައި، ރުޅިވެރިކަމުގެ ހުޅުގަނޑު ފަޅައިގެންދާ ހިނދު، އެއްވެސް ބާރަކަށް އެކަން ހުއްޓުވުމަކީ މުސްތަހީލު ކަމެއްކަން ތާރީޚުގެ މި ހާދިސާ ހެކިދެއެވެ. ވެރިކަމަކީ ރައްޔިތުންގެ ލާބައާއި މަންފާއަށް ކޮށްދާ ކަމަކަށް ނުވާނަމަ، އޭގެ ނިމުން އަންނާނީ ބުނެފައެއް ނޫނެވެ.
1969 ވަނަ އަހަރު، ސިފައިންގެ ޒުވާން އޮފިސަރެއްގެ ގޮތުގައި ހުރި މުއައްމަރު ގައްޒާފީ ލީބިޔާގެ ވެރިކަން އަތުލައިގަތީ ލޭއޮހޮރުވުމެއް ނެތް، އަވަސް ބަޣާވާތަކުންނެވެ. އޭރު އޮތް ރަސްކަމުގެ ނިޒާމު އުވާލައި، އިންސާފާއި މިނިވަންކަމާއި ތަނަވަސްކަން ރައްޔިތުންނަށް ހޯދައިދޭނެ ކަމުގެ ވައުދާއެކު އޭނާ ވެގެންދިޔައީ މުޅި އަރަބި ދުނިޔޭގައި އިންގިލާބުގެ ރަމްޒަކަށެވެ.
ވެރިކަމުގެ ކުރީކޮޅު ގައްޒާފީ ވަނީ ލީބިޔާގެ އިގްތިސާދަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް ގެނެސްދީފައެވެ. ގައުމުގެ ތެލުގެ މުއްސަނދިކަން ދައުލަތުގެ ބާރުގެ ދަށަށް ގެނެސް، އެ ފައިސާ ބޭނުންކޮށްގެން ރައްޔިތުންނަށް ހިލޭ ތައުލީމާއި، ފެންވަރު ރަނގަޅު ސިއްހީ ފަރުވާއާއި، ޒަމާނީ އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ ގާއިމުކޮށްދިނެވެ. މީގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ލީބިޔާގެ ރައްޔިތުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު ދުނިޔޭގެ ކުރިއަރާފައިވާ ގައުމުތަކާ އެއްވަރުވެ، ލީބިޔާ ވެގެންދިޔައީ އެފްރިކާ ބައްރުގައި އޮތް އެންމެ މުއްސަނދި އެއް ގައުމަށެވެ.
ހުދުމުހުތާރުކަމާއި ބާރުގެ ނުފޫޒު
ނަމަވެސް، ވެރިކަމުގައި ގިނަ ދުވަސްވީ ވަރަކަށް ގައްޒާފީގެ މިސްރާބު ބަދަލުވާން ފެށިއެވެ. އިންގިލާބީ ލީޑަރެއްގެ ސިފަ ދޫކޮށް، އޭނާ ބަދަލުވީ ހަރުކަށި ޚުދުމުހުތާރު ވެރިއަކަށެވެ. ސިޔާސީ ޕާޓީތައް މަނާކޮށް، އޭނާގެ ފިކުރާ ޚިޔާލު ތަފާތުވާ ކޮންމެ މީހަކީ ދައުލަތުގެ ދުޝްމަނެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައެޅިއެވެ. މީޑިއާތަކަކީ ހަމައެކަނި ދައުލަތުގެ ޕްރޮޕެގެންޑާ ފަތުރާ ވަސީލަތްތަކަކަށް ބަދަލުވިއެވެ.
ގައުމުގެ ތެލުގެ ފައިސާއިން ކޮރަޕްޝަން އާންމުވެ، މުއްސަނދިކަން ވަކި ބައެއްގެ މެދުގައި ބެހިގެން ދިޔައިރު، ޒުވާނުންނަށް އޮތް ފުރުސަތުތައް ހަނިވިއެވެ. މިނިވަންކަމުގެ ބަދަލުގައި މުޅި މުޖުތަމައު ތެރޭގައި އޮތީ ބިރުވެރިކަމެވެ. ރައްޔިތުންގެ ހިތްތަކުގައި އުފެދެމުންދިޔަ ނުތަނަވަސްކަން ކޮންމެ ވަގުތަކުވެސް ގޮވައިފާނެ އަލިފާން ފަރުބަދައަކަށް ބަދަލުވިއެވެ.
ވެއްޓުމާއި ނިމުން
2011 ވަނަ އަހަރު އަރަބި ދުނިޔެއަށް އައި "އަރަބި ރަބީއު" ނުވަތަ އިންގިލާބީ ރާޅުބާނީގައި ލީބިޔާގެ ރައްޔިތުން މަގުތަކަށް ނުކުތީ 42 އަހަރުވީ ގައްޒާފީގެ ވެރިކަން ނިމުމަކަށް ގެނައުމަށެވެ. ސަރުކާރުން ބާރުގެ ބޭނުންކޮށް މުޒާހަރާތައް ހުއްޓުވަން މަސައްކަތް ކުރުމުން، އެކަން ބަދަލުވެގެން ދިޔައީ ލޭއޮހޮރުވުން ބޮޑު ދާޚިލީ ހަނގުރާމައަކަށެވެ. ބައިނަލްއަގްވާމީ ބާރުތަކާއި ނޭޓޯގެ އެހީތެރިކަމާއެކު، އިދިކޮޅު ހަނގުރާމަވެރިން ގައްޒާފީގެ އަސްކަރިއްޔާ ބަލިކޮށް، ވެރިރަށް ޓްރިޕޮލީ ހިފިއެވެ.
ގައްޒާފީގެ ވެރިކަމުގެ ނިމުން އައީ އޭނާގެ އުފަން ރަށް ކަމަށްވާ ސިރްޓޭ ކައިރިން 2011 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހު އޭނާ އަތުލައިގަނެ، އަނިޔާވެރި ގޮތަކަށް މަރާލުމުންނެވެ. މިއީ ފަހުގެ ތާރީޚުގައި ފެނިގެންދިޔަ އެންމެ ދިގު އެއް ހުދުމުހުތާރު ވެރިކަމުގެ ބިރުވެރި ނިމުމެވެ.
ގައްޒާފީގެ ވެއްޓުމަކީ މިއަދުގެ ވެރިންނަށް އޮތް ވަރުގަދަ ފިލާވަޅެކެވެ. ވެރިކަމާއި ބާރުވެރިކަމުގައި ވަގުތީ ގޮތުން ދެމިހުރެވިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް، ރައްޔިތުން ފިއްތައި، އަނިޔާވެރިވުމަކީ ދާއިމީ ހައްލެއް ނޫނެވެ. ރައްޔިތުން ކެތްކުރާނީ ވަކިވަރަކަށެވެ. އެ މީހުންގެ ކެތްތެރިކަން ކޮޅުންލައި، ރުޅިވެރިކަމުގެ ހުޅުގަނޑު ފަޅައިގެންދާ ހިނދު، އެއްވެސް ބާރަކަށް އެކަން ހުއްޓުވުމަކީ މުސްތަހީލު ކަމެއްކަން ތާރީޚުގެ މި ހާދިސާ ހެކިދެއެވެ. ވެރިކަމަކީ ރައްޔިތުންގެ ލާބައާއި މަންފާއަށް ކޮށްދާ ކަމަކަށް ނުވާނަމަ، އޭގެ ނިމުން އަންނާނީ ބުނެފައެއް ނޫނެވެ.
ކިޔުންތެރިންގެ ހިޔާލު