ދައުލަތުގެ ވަޒީފާތަކުގައި ތިއްބަވާ ފަރާތްތައް މަޤާމުން ވަކިކުރުމަކީ، އޭގެ ސަބަބުން ދައުލަތަށް މާލީ ގޮތުންނާއި އިދާރީ ގޮތުން ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވެ، ކުރިމަގުގައި ނޭދެވޭ ނަތީޖާތަކެއް ނުކުމެދާނެ ކަމެކެވެ. ސިވިލް ސާވިސްގެ އިސް މަޤާމެއްގައި ހުރި މީހަކު ކަމުގައި ވީނަމަވެސް، ރެގިއުލޭޓަރީ އިދާރާއެއްގެ ވެރިއަކު، ޕޮލިސް ކޮމިޝަނަރު ނުވަތަ ސަރުކާރުގެ ޑިޕާޓްމަންޓެއްގެ ޑިރެކްޓަރަކު މަޤާމުން ސަސްޕެންޑް ކުރުން ނުވަތަ ވަކިކުރުމަކީ އާދައިގެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް، ގިނަ ފަހަރަށް މިފަދަ ނިންމުންތައް ނިންމަނީ ސިޔާސީ ނުފޫޒުގެ ދަށުން ނުވަތަ އަމިއްލަ ޒާތީ ހަސަދަވެރިކަމެއް ފިލުވައިލުމުގެ ގޮތުންނެވެ. މިފަދަ ނިންމުންތައް ނިންމަވާ ފަރާތްތަކަށް ވިސްނާނުލެވޭ ހަޤީޤަތަކީ، އިޖުރާއާތާ ހިލާފަށް ނިންމާ މިފަދަ ނިންމުންތަކުގެ ސަބަބުން ޤާނޫނީ، މާލީ އަދި އަބުރުގެ ގޮތުން ދައުލަތަށް ލިބިދާނެ ބޮޑު ގެއްލުމެވެ.
މަޤާމުން ވަކިކުރުމަކީ ޤާނޫނާ ހިލާފު، ބޭއިންސާފު ނުވަތަ ސިޔާސީ މަގުސަދެއްގައި ކުރި ކަމެއް ކަމަށް ކޯޓުން ކަނޑައަޅައިފި ނަމަ، އޭގެ ހައްލަކީ ހަމައެކަނި މައާފަށް އެދުމެއް ނޫނެވެ. ދުނިޔޭގެ ކުރިއަރާފައިވާ ޑިމޮކްރެޓިކް ނިޒާމުތަކުގައި، މިފަދަ ހާލަތްތަކުގައި ކޯޓުތަކުން އަމުރުކުރަނީ އެ މީހަކު ކުރިން ހުރި މަޤާމަށް އަލުން ރުޖޫއަކުރުމަށެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ނަމެއްގައި ކުރާ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެ މީހަކު އެނބުރި އަންނަނީ އެ މީހަކު ވަކިކުރި މުއައްސަސާއަށް ފުރިހަމަ ބާރާއި އިޚުތިޔާރާއެކުގައެވެ.
މީގެ އިތުރުން، ވަޒީފާއިން ވަކިކޮށްފައި ހުރި މުއްދަތުގައި ލިބެންޖެހޭ މުސާރަ، އިނާޔަތްތައް، ބޯނަސް، މެޑިކަލް ބެނެފިޓްސް، ޕެންޝަން އަދި އެހެނިހެން ހުރިހާ މާލީ މަންފާތަކެއް ދައުލަތުން ދިނުމަށް ކޯޓުތަކުން އަމުރުކުރެއެވެ. މިފަދަ މައްސަލަތައް ދިގުލައިގެންދާއިރު، ދައުލަތުން ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާގެ އަދަދު އެތައް މިލިއަނަކަށް އަރައެވެ. ރައްޔިތުންގެ ލާބަޔާއި މަންފާއަށް ހޭދަކުރަން ހުންނަ ފައިސާ މި ހޭދަކުރަން ޖެހެނީ ޤާނޫނީ ގޮތުން އުފެދޭ މިފަދަ ބޮޑެތި މައްސަލަތައް ހައްލުކުރުމަށެވެ. އެންމެ ހިތާމަވެރި ކަމަކީ، އެއްވެސް މަސައްކަތެއް ނުކޮށް ހުރި ދުވަސްތަކަށް މި ފައިސާ ރައްޔިތުންގެ ޚަޒާނާއިން ދޭންޖެހުމެވެ. މި ބޮޑު އިސްރާފުގެ ޒިންމާ އުފުލަނީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟ ނިންމުން ނިންމި ވެރިޔަކު އަމިއްލައަށް އެއްވެސް ޒިންމާއެއް އުފުލާކަށް ނުޖެހެއެވެ. މީގެ ހުރިހާ ބުރައެއް އުފުލަން ޖެހެނީ ދައުލަތާއި ޓެކްސް ދައްކާ އާންމު ރައްޔިތުންނަށެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގައި މިފަދަ ހާދިސާތައް ތަކުރާރުކޮށް ވަނީ ފެނިފައެވެ. އަވަސްއަރުވާލައިގެން ނިންމި ނިންމުންތައް ކޯޓުތަކުން ބާތިލުކޮށް، އެތައް ބަޔަކު އަލުން މަޤާމުތަކަށް އައްޔަންކުރަން ޖެހި، ރައްޔިތުންގެ އަސާސީ ޚިދުމަތްތަކަށް ބޭނުންކުރެވޭނެ ބޮޑެތި އަދަދުތަކުން ފައިސާ ބަދަލުގެ ގޮތުގައި ވަނީ ދޭންޖެހިފައެވެ. ސަސްޕެންޝަން ނުވަތަ ވަކިކުރުމުގެ އަމުރެއްގައި ސޮއިކުރުމުގެ ކުރިން، ނިންމުން ނިންމަވާ ފަރާތްތަކުން އަމިއްލަ ނަފްސާ ސުވާލުކޮށްލަން ޖެހެއެވެ: "މި ނިންމުން ބާތިލުވެއްޖެ ނަމަ ދެން ވާނީ ކިހިނެއް؟ މި މީހާ އަލުން މަޤާމަށް ރުޖޫއަކޮށް، ހުރިހާ މުސާރައެއް ދޭން ޖެހިއްޖެ ނަމަ ދައުލަތަށް ވާނީ ކިހިނެއް؟" ނަމަވެސް، މިފަދަ ވިސްނުންތަކަށްވުރެ ބޮޑަށް އިސްކަންދެވެނީ ވަގުތީ ސިޔާސީ ނިންމުންތަކަށެވެ. ބާރުގައި ތިއްބަވާ ފަރާތްތަކުން ދައުލަތުގެ ފައިސާ ހިމާޔަތް ނުކުރާ ނަމަ، އެ ޒިންމާ ދެން އުފުލާނީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟
މިއީ ހަމައެކަނި ފަލްސަފާއެއް ނޫނެވެ. ދުނިޔޭގެ އެކި ޤައުމުތަކުގައި މިފަދަ މައްސަލަތަކުގެ ސަބަބުން ސަރުކާރުތައް ލަދުގަންނަން ޖެހި، ބޮޑެތި އަދަދުތަކުން ބަދަލު ދައްކަން ޖެހިފައިވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ޤާނޫނީ ވަކީލުންގެ ފީއާއި، ފައިސާ ދިނުން ލަސްވުމުން އަރާ އިންޓްރެސްޓާއި، އަދި އިދާރީ ގޮތުން ދިމާވާ ހަލަބޮލިކަމުގެ ސަބަބުން މުއައްސަސާގެ އަގުވެއްޓި، ރައްޔިތުންގެ އިތުބާރު ގެއްލިގެންދެއެވެ.
މީގެ އަސާސީ އުސޫލަކީ ބާރު ބޭނުންކުރަންވާނީ ޤާނޫނުގެ އިމުގެ ތެރެއިން ކަމެވެ. އާރާއި ބާރު އޮތުމަކީ ހިތުހުރި ގޮތަކަށް އަމަލުކުރަން ލިބޭ ހުއްދައެއް ނޫނެވެ. ޒަމާނީ އިދާރީ ޤާނޫނުތައް ބުނާގޮތުން، ދައުލަތުގެ މުވައްޒަފަކާމެދު ފިޔަވަޅެއް އެޅުމުގެ ކުރިން ބަލަންޖެހޭ ކަންތައްތަކެއް ހުރެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި، ކުށެއް ނުވަތަ ނާޤާބިލުކަން ސާބިތުކޮށްދެވޭނެ ލިޔެކިޔުމުގެ ހެކި ހުރުމާއި، އިންސާފުވެރި ތަހުޤީގެއް ހިންގުމާއި، އަދި އަމިއްލަ ދިފާއުގައި ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ފުރުސަތު ދިނުން ހިމެނެއެވެ.
މި އިޖުރާއާތުތަކަށް އަމަލުނުކުރުމަކީ، ކިތަންމެ ރަނގަޅު ނިޔަތެއްގައި ކުރި ކަމެއް ކަމުގައި ވިޔަސް، ކޯޓުތަކުން އެ ނިންމުމެއް ބާތިލުކުރާނެ ސަބަބެކެވެ. ކޯޓުތަކުން ބަލަނީ ސިޔާސީ ވިސްނުންތަކަކަށް ނޫނެވެ؛ އެ ބޭފުޅުން ބައްލަވަނީ އަމަލުކުރި އިޖުރާއާތުގެ އިންސާފުވެރިކަމަށެވެ. އެންމެ އިޖުރާއީ ގޯހެއްގެ ސަބަބުންވެސް، މުޅި ނިންމުން ބާތިލުވެ، ދައުލަތް ބޮޑު ޒިންމާއެއް އުފުލަން ޖެހިދާނެއެވެ.
އެހެންކަމުން، ބާރުވެރި މަޤާމުތަކުގައި ތިއްބެވި ބޭފުޅުން ވަކިކުރުމުގެ އަމުރެއްގައި ސޮއިކުރުމުގެ ކުރިން އަންނަނިވި ކަންކަމާ މެދު ފުންކޮށް ވިސްނަވަންޖެހެއެވެ:
ޤާނޫނީ ގޮތުން ހިފަހައްޓާލެވޭނެ ފަދަ ސާބިތު ހެކި އެބަހުރިތޯ؟
ޤާނޫނާއި ޤަވާއިދުގައި ބުނާ ހުރިހާ އިޖުރާއާތުތަކެއް ފުރިހަމަކުރެވިއްޖެތޯ؟
މުއައްސަސާގެ އަގާއި މުވައްޒަފުންގެ އަޒުމަށް ލިބޭ ގެއްލުން އިއާދަކުރަން އަހަރުތަކެއް ނަގާނެއެވެ. މިފަދަ އިސްރާފުތަކަށް ކޮންމެވެސް ފަރާތަކުން ޒިންމާވާން ޖެހެއެވެ. އެހެން ނޫންނަމަ، ރައްޔިތުންގެ ފައިސާއިން މި ބޮޑު އިސްރާފު ތަކުރާރުވަމުންދާނެއެވެ.
ހަރުދަނާ އިޖުރާއާތުތަކަކީ ހިންގުމަށް އޮތް ހުރަހެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ ހެޔޮވެރިކަމުގެ ބިންގަލެވެ. އޭގެ ސަބަބުން ވަކިވަކި ފަރުދުން ބޭއިންސާފުން ސަލާމަތްކޮށްދޭ ފަދައިން، ދައުލަތް އަމިއްލައަށް ލިބިގަންނަ ގެއްލުންތަކުންވެސް ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ. މުއައްސަސާތަކަށް އޮތް އިތުބާރު ކުޑަވަމުންދާ މި ދުވަސްވަރު، ކޮންމެ ނިންމުމަކީ ޤާނޫނީ ގޮތުން ސާބިތުކުރެވޭނެ ނިންމުމެއްކަން ކަށަވަރުކުރުމަކީ، ނިންމުންތައް ނިންމަވާ ފަރާތްތަކުން ދައުލަތަށާއި ރައްޔިތުންނަށްޓަކައި އަދާކުރަންޖެހޭ ޤައުމީ ވާޖިބެކެވެ.
މީހަކު "ވަގުތުން މަޤާމުން ވަކިކުރުމަށް" ފިއްތުންތައް ކުރިމަތިވާ ހިނދު، ހަނދާންކުރާށެވެ؛ ކޯޓުތަކަކީ ހުރިހާ ކަމެއް ވަރަށް ރަނގަޅަށް ހަނދާން ބަހައްޓާ ތަނެކެވެ. އަދި އޭގެ އަގު އަދާކުރަން ޖެހޭނީ ދައުލަތުގެ ޚަޒާނާއިންނެވެ. ސަމާލުކަން ދިނުމާއި، ހެކި ހޯދުމާއި، އިޖުރާއާތަށް ބޯލެނބުމަކީ ބަލިކަށިކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ޒިންމާދާރު ވެރިކަމެއްގެ އެންމެ މުހިންމު ސިފައެވެ.
މީގެ އިތުރުން، ވަޒީފާއިން ވަކިކޮށްފައި ހުރި މުއްދަތުގައި ލިބެންޖެހޭ މުސާރަ، އިނާޔަތްތައް، ބޯނަސް، މެޑިކަލް ބެނެފިޓްސް، ޕެންޝަން އަދި އެހެނިހެން ހުރިހާ މާލީ މަންފާތަކެއް ދައުލަތުން ދިނުމަށް ކޯޓުތަކުން އަމުރުކުރެއެވެ. މިފަދަ މައްސަލަތައް ދިގުލައިގެންދާއިރު، ދައުލަތުން ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާގެ އަދަދު އެތައް މިލިއަނަކަށް އަރައެވެ. ރައްޔިތުންގެ ލާބަޔާއި މަންފާއަށް ހޭދަކުރަން ހުންނަ ފައިސާ މި ހޭދަކުރަން ޖެހެނީ ޤާނޫނީ ގޮތުން އުފެދޭ މިފަދަ ބޮޑެތި މައްސަލަތައް ހައްލުކުރުމަށެވެ. އެންމެ ހިތާމަވެރި ކަމަކީ، އެއްވެސް މަސައްކަތެއް ނުކޮށް ހުރި ދުވަސްތަކަށް މި ފައިސާ ރައްޔިތުންގެ ޚަޒާނާއިން ދޭންޖެހުމެވެ. މި ބޮޑު އިސްރާފުގެ ޒިންމާ އުފުލަނީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟ ނިންމުން ނިންމި ވެރިޔަކު އަމިއްލައަށް އެއްވެސް ޒިންމާއެއް އުފުލާކަށް ނުޖެހެއެވެ. މީގެ ހުރިހާ ބުރައެއް އުފުލަން ޖެހެނީ ދައުލަތާއި ޓެކްސް ދައްކާ އާންމު ރައްޔިތުންނަށެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގައި މިފަދަ ހާދިސާތައް ތަކުރާރުކޮށް ވަނީ ފެނިފައެވެ. އަވަސްއަރުވާލައިގެން ނިންމި ނިންމުންތައް ކޯޓުތަކުން ބާތިލުކޮށް، އެތައް ބަޔަކު އަލުން މަޤާމުތަކަށް އައްޔަންކުރަން ޖެހި، ރައްޔިތުންގެ އަސާސީ ޚިދުމަތްތަކަށް ބޭނުންކުރެވޭނެ ބޮޑެތި އަދަދުތަކުން ފައިސާ ބަދަލުގެ ގޮތުގައި ވަނީ ދޭންޖެހިފައެވެ. ސަސްޕެންޝަން ނުވަތަ ވަކިކުރުމުގެ އަމުރެއްގައި ސޮއިކުރުމުގެ ކުރިން، ނިންމުން ނިންމަވާ ފަރާތްތަކުން އަމިއްލަ ނަފްސާ ސުވާލުކޮށްލަން ޖެހެއެވެ: "މި ނިންމުން ބާތިލުވެއްޖެ ނަމަ ދެން ވާނީ ކިހިނެއް؟ މި މީހާ އަލުން މަޤާމަށް ރުޖޫއަކޮށް، ހުރިހާ މުސާރައެއް ދޭން ޖެހިއްޖެ ނަމަ ދައުލަތަށް ވާނީ ކިހިނެއް؟" ނަމަވެސް، މިފަދަ ވިސްނުންތަކަށްވުރެ ބޮޑަށް އިސްކަންދެވެނީ ވަގުތީ ސިޔާސީ ނިންމުންތަކަށެވެ. ބާރުގައި ތިއްބަވާ ފަރާތްތަކުން ދައުލަތުގެ ފައިސާ ހިމާޔަތް ނުކުރާ ނަމަ، އެ ޒިންމާ ދެން އުފުލާނީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟
މިއީ ހަމައެކަނި ފަލްސަފާއެއް ނޫނެވެ. ދުނިޔޭގެ އެކި ޤައުމުތަކުގައި މިފަދަ މައްސަލަތަކުގެ ސަބަބުން ސަރުކާރުތައް ލަދުގަންނަން ޖެހި، ބޮޑެތި އަދަދުތަކުން ބަދަލު ދައްކަން ޖެހިފައިވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ޤާނޫނީ ވަކީލުންގެ ފީއާއި، ފައިސާ ދިނުން ލަސްވުމުން އަރާ އިންޓްރެސްޓާއި، އަދި އިދާރީ ގޮތުން ދިމާވާ ހަލަބޮލިކަމުގެ ސަބަބުން މުއައްސަސާގެ އަގުވެއްޓި، ރައްޔިތުންގެ އިތުބާރު ގެއްލިގެންދެއެވެ.
މީގެ އަސާސީ އުސޫލަކީ ބާރު ބޭނުންކުރަންވާނީ ޤާނޫނުގެ އިމުގެ ތެރެއިން ކަމެވެ. އާރާއި ބާރު އޮތުމަކީ ހިތުހުރި ގޮތަކަށް އަމަލުކުރަން ލިބޭ ހުއްދައެއް ނޫނެވެ. ޒަމާނީ އިދާރީ ޤާނޫނުތައް ބުނާގޮތުން، ދައުލަތުގެ މުވައްޒަފަކާމެދު ފިޔަވަޅެއް އެޅުމުގެ ކުރިން ބަލަންޖެހޭ ކަންތައްތަކެއް ހުރެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި، ކުށެއް ނުވަތަ ނާޤާބިލުކަން ސާބިތުކޮށްދެވޭނެ ލިޔެކިޔުމުގެ ހެކި ހުރުމާއި، އިންސާފުވެރި ތަހުޤީގެއް ހިންގުމާއި، އަދި އަމިއްލަ ދިފާއުގައި ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ފުރުސަތު ދިނުން ހިމެނެއެވެ.
މި އިޖުރާއާތުތަކަށް އަމަލުނުކުރުމަކީ، ކިތަންމެ ރަނގަޅު ނިޔަތެއްގައި ކުރި ކަމެއް ކަމުގައި ވިޔަސް، ކޯޓުތަކުން އެ ނިންމުމެއް ބާތިލުކުރާނެ ސަބަބެކެވެ. ކޯޓުތަކުން ބަލަނީ ސިޔާސީ ވިސްނުންތަކަކަށް ނޫނެވެ؛ އެ ބޭފުޅުން ބައްލަވަނީ އަމަލުކުރި އިޖުރާއާތުގެ އިންސާފުވެރިކަމަށެވެ. އެންމެ އިޖުރާއީ ގޯހެއްގެ ސަބަބުންވެސް، މުޅި ނިންމުން ބާތިލުވެ، ދައުލަތް ބޮޑު ޒިންމާއެއް އުފުލަން ޖެހިދާނެއެވެ.
އެހެންކަމުން، ބާރުވެރި މަޤާމުތަކުގައި ތިއްބެވި ބޭފުޅުން ވަކިކުރުމުގެ އަމުރެއްގައި ސޮއިކުރުމުގެ ކުރިން އަންނަނިވި ކަންކަމާ މެދު ފުންކޮށް ވިސްނަވަންޖެހެއެވެ:
ޤާނޫނީ ގޮތުން ހިފަހައްޓާލެވޭނެ ފަދަ ސާބިތު ހެކި އެބަހުރިތޯ؟
ޤާނޫނާއި ޤަވާއިދުގައި ބުނާ ހުރިހާ އިޖުރާއާތުތަކެއް ފުރިހަމަކުރެވިއްޖެތޯ؟
މުއައްސަސާގެ އަގާއި މުވައްޒަފުންގެ އަޒުމަށް ލިބޭ ގެއްލުން އިއާދަކުރަން އަހަރުތަކެއް ނަގާނެއެވެ. މިފަދަ އިސްރާފުތަކަށް ކޮންމެވެސް ފަރާތަކުން ޒިންމާވާން ޖެހެއެވެ. އެހެން ނޫންނަމަ، ރައްޔިތުންގެ ފައިސާއިން މި ބޮޑު އިސްރާފު ތަކުރާރުވަމުންދާނެއެވެ.
މީހަކު "ވަގުތުން މަޤާމުން ވަކިކުރުމަށް" ފިއްތުންތައް ކުރިމަތިވާ ހިނދު، ހަނދާންކުރާށެވެ؛ ކޯޓުތަކަކީ ހުރިހާ ކަމެއް ވަރަށް ރަނގަޅަށް ހަނދާން ބަހައްޓާ ތަނެކެވެ. އަދި އޭގެ އަގު އަދާކުރަން ޖެހޭނީ ދައުލަތުގެ ޚަޒާނާއިންނެވެ. ސަމާލުކަން ދިނުމާއި، ހެކި ހޯދުމާއި، އިޖުރާއާތަށް ބޯލެނބުމަކީ ބަލިކަށިކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ޒިންމާދާރު ވެރިކަމެއްގެ އެންމެ މުހިންމު ސިފައެވެ.
ކިޔުންތެރިންގެ ހިޔާލު