މިއީ ރަސޫލުﷲ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ގެ ޞަޙާބީއެއް ކަމުގައިވާ ސަލްމާނުލް ފާރިސީގެ ވާހަކައެވެ. އެކަލޭގެފާނަކީ އިސްލާމްދީން އިޚްތިޔާރުކުރެއްވި ފުރަތަމަ ފާރިސީ ބޭކަލެވެ. އަދި އަޙްޒާބު ހަނގުރާމައިގެ ދުވަސްވަރު މައްކާގެ މުޝްރިކުން މަދީނާއަށް ހަމަލާދޭން އައުމުން، މަދީނާގެ ވަށައިގެން ޚަންދަޤެއް (އަގަލު) ކޮނުމުގެ ޚިޔާލުފުޅު އިސްލާމުންނަށް އެރުއްވި ބޭކަލަކީ ވެސް އެއީއެވެ.
ޙަޤީޤީ ދީން ހޯއްދެވުމަށް އެކަލޭގެފާނު ކުރެއްވި ދަތުރުގެ ވާހަކަ، އެކަލޭގެފާނުގެ ދޫފުޅުން ބަޔާންކުރައްވާފައިވަނީ މިފަދައިންނެވެ:
"އަހަރެން ބޮޑުވީ ފާރިސްކަރައިގެ އިސްފަހާންގެ ޖައްޔާން ކިޔާ އަވަށެއްގައެވެ. އަހަރެންގެ ބައްޕައަކީ އެ އަވަށުގެ ވެރިޔާއެވެ. ބައްޕައަކީ އެ އަވަށުގެ އެންމެ މުއްސަނދި މީހާއެވެ. ކުޑައިރުއްސުރެ ބައްޕަ އެހެން އެންމެންނަށްވުރެ ބޮޑަށް އަހަރެންދެކެ ލޯބިވެއެވެ. އެ ލޯބީގެ ބޮޑުކަމުން، އަހަރެން ގެއްލިދާނެތީ ނުވަތަ ކަމެއް ދިމާވެދާނެތީ ބިރުން، އަންހެން ކުދިން ގެންގުޅޭ ފަދައިން އަހަރެން ގޭގައި ބަންދުކޮށްގެން ގެންގުޅުނެވެ.
އަހަރެން އޭރު އުޅުނީ މަޖޫސީ ދީނުގައެވެ. އެ ދީނަށް ހުރި ޝައުޤެއްގެ ބޮޑުކަމުން، އަހަރެމެން އަޅުކަންކުރާ އަލިފާންގަނޑު ބަލަހައްޓާ މީހަކަށް އަހަރެން ވީމެވެ. އަހަރެންގެ މަސްއޫލިއްޔަތަކީ ރޭދުވާލު އެންމެ ހިނދުކޮޅަކަށްވެސް އެ އަލިފާންގަނޑު ނިވުނަނުދީ ބެލެހެއްޓުމެވެ.
އަހަރެންގެ ބައްޕަގެ ވަރަށް ބޮޑު ދަނޑުވެރި ބިމެއް އޮވެއެވެ. އެތަނުގެ ކަންކަން ބަލަހައްޓަނީ ބައްޕަ އަމިއްލައަށެވެ. އެއްދުވަހަކު ބައްޕަ ވަރަށް ބިޒީވެގެން އަހަރެން ގާތު ބުންޏެވެ: 'ދަރިފުޅާއެވެ، ބައްޕައަށް މިއަދު ދަނޑަށް ދެވޭކަށް ނެތެވެ. މިއަދު އެތަނުގެ ކަންކަން ބަލައިލުމަށް ދަރިފުޅު ގޮސްދޭށެވެ.'
ދަނޑަށް ދިޔަ މަގުމަތީގައި ނަޞާރާ ކަނީސާއެއްގެ ކައިރިން ދެވުނެވެ. އެތަނުން އިވުނު އަޅުކަމުގެ އަޑުތަކަށް އަހަރެންގެ ސަމާލުކަން ހުއްޓުނެވެ. ބައްޕަ އަހަރެން ގޭގައި ބަންދުކޮށްގެން ގެންގުޅުމުގެ ސަބަބުން، ނަޞާރާ ދީނާ ބެހޭގޮތުން ނުވަތަ އެހެން ދީނަކާ ބެހޭގޮތުން ވެސް އަހަރެންނަށް އެއްވެސް އެއްޗެއް އޭރަކު ނޭނގެއެވެ. އެމީހުން ކުރާ ކަންކަން ބަލައިލުމަށް އަހަރެން އެ ކަނީސާއަށް ވަނީމެވެ.
އެމީހުން ނަމާދުކުރާ ގޮތް ފެނިފައި އަހަރެން ވަރަށް އަސަރުކުރިއެވެ. އަދި އެ ދީނަށް ޝައުޤުވެރިވިއެވެ. އަހަރެންގެ ހިތަށް އެރިއެވެ: 'ﷲ ގަންދީ ބުނަމެވެ. މިއީ އަހަރެމެންގެ ދީނަށްވުރެ މާ ރަނގަޅު ގޮތެކެވެ.' އެދުވަހު އިރުއޮއްސެންދެން އަހަރެން އެތަނުގައި ހުރީމެވެ. އެ ދީން އުފަންވީ ކޮންތާކުތޯ އެހުމުން އެއީ ޝާމްކަރަ (ސީރިއާ) ކަމަށް އެމީހުން ބުންޏެވެ. އެދުވަހު އަހަރެން ދަނޑަކަށް ނުދަމެވެ.
އެނބުރި ގެއަށް ދިއުމުން، ވީގޮތް ބައްޕަ އެހިއެވެ. އަހަރެން ނަޞާރާއިންނާ ބައްދަލުވި ވާހަކަ ބުނުމުން ބައްޕަ ކަންބޮޑުވެފައި ބުންޏެވެ: 'ދަރިފުޅާއެވެ، އެ ދީނުގައި އެއްވެސް ހެވެއް ނެތެވެ. ތިޔައަށްވުރެ ތިބާގެ ބަފައިންގެ ދީން މާ މަތިވެރިއެވެ.' ނަމަވެސް އަހަރެން ބުނީ އެމީހުންގެ ދީން މާ ރަނގަޅު ކަމަށެވެ.
ބައްޕަ ބިރުގަނެ، އަހަރެން ދީން ދޫކޮށްފާނެތީ ކޮޅުފައިގައި ހިލިހިލާ ޖަހައި ގޭގައި ބަންދުކުރިއެވެ. ނަމަވެސް، ޝާމްކަރައަށްދާ ދަތުރުވެރިންގެ ގާފިލާއެއް އަތުވެއްޖެނަމަ އެންގުމަށް އެދި އަހަރެން ނަޞާރާއިންނަށް ސިއްރުން މެސެޖެއް ފޮނުވީމެވެ. ގާފިލާއެއް ފުރަން އުޅޭކަމުގެ ޚަބަރު ލިބުމުން، އަހަރެން ހިލިހިލާތައް ނައްޓާލައި، ސިއްރުން އެ ގާފިލާއާއެކު ޝާމްކަރައަށް ދިޔައީމެވެ. އެތަނަށް ގޮސް އެންމެ މަތީ ފާދިރީއާ ބައްދަލުކޮށް، އޭނާގެ ޚިދުމަތުގައި ހުރެ ދީން އުނގެނުމުގެ ހުއްދައަށް އެދުމުން އޭނާ އެކަމަށް އެއްބަސްވިއެވެ.
ނަމަވެސް، އޭނާއަކީ ނުބައި މީހެއްކަން އަހަރެންނަށް މާގިނަ ދުވަހެއް ނުވެ އެނގުނެވެ. އޭނާ މީހުންނަށް ޞަދަޤާތް ދިނުމަށް އަމުރުކޮށް، އެ ފައިސާ ފަގީރުންނަށް ދިނުމުގެ ބަދަލުގައި އަމިއްލައަށް ރައްކާކުރަނީއެވެ. އޭނާ މަރުވުމުން، އޭނާ ފޮރުވާފައި ހުރި ރަންރިހިތައް މީހުންނަށް ދެއްކުމުން، އެމީހުން އޭނާ ވަޅުނުލައި ސަލީބަކަށް އަރުވައި ގަލުން ތަޅައި ހެދިއެވެ. އޭގެ ފަހުން އައި ފާދިރީއަކީ ވަރަށް ތަޤުވާވެރި، އަޅުވެރި ބޭކަލެކެވެ. އަހަރެން އޭނާގެ ޚިދުމަތުގައި ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ހޭދަކުރީމެވެ." (މިގޮތަށް އެކި ބޭކަލުންގެ އަރިހުގައި އުޅުއްވުމަށްފަހު، އެންމެ ފަހުން ބައްދަލުވި ބޭކަލަކު ސަލްމާނުގެފާނަށް ޚަބަރުދެއްވީ، ޢަރަބިކަރައިން ނަބީބޭކަލަކު ފާޅުވާނެ ކަމަށެވެ. އެކަލޭގެފާނަކީ ތެދުވެރި، ހަދިޔާ ބަލައިގަންނަ، ނަމަވެސް ޞަދަޤާތް ބަލައިނުގަންނަ ބޭކަލެއް ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ. ސަލްމާނުގެފާނު ވާހަކަ ކުރިއަށް ގެންދެވިއެވެ.)
"އަމްމޫރިއްޔާ މަގުން ދިޔަ ޢަރަބި ގާފިލާއަކަށް ފައިސާދީފައި، އަހަރެން ޢަރަބިކަރައަށް ގެންގޮސްދިނުމަށް އެދުނީމެވެ. ނަމަވެސް ވާދިލް ޤުރާއަށް ދެވުމުން، އެމީހުން އަހަރެންނަށް އޮޅުވާލައި ޔަހޫދީއަކަށް އަޅެއްގެ ގޮތުގައި ވިއްކާލިއެވެ. އޭގެ ފަހުން ބަނޫ ޤުރައިޡާ ވަންހައިގެ މީހަކު އަހަރެން ގަނެގެން ޔަޘްރިބަށް (މަދީނާއަށް) ގެންދިޔައެވެ. އެއީ އަމްމޫރިއްޔާގެ ފާދިރީ ސިފަކޮށްދިން ފަދަ ކަދުރު ރުއްތައް ގިނަ ރަށެކެވެ.
ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) މަދީނާއަށް ހިޖުރަކުރެއްވި ދުވަހު، އަހަރެން އިނީ ސާހިބުމީހާގެ ކަދުރު ރުކެއްގެ ކުރީގައި މަސައްކަތަކަށެވެ. އެވަގުތު ސާހިބުމީހާގެ އާއިލާގެ މީހަކު އައިސް، މައްކާއިން އައި ނަބިއްޔަކާ ބައްދަލުކުރަން މީހުން އެއްވަމުންދާ ވާހަކަ ބުންޏެވެ. އެ ޚަބަރު އިވުމާއެކު އަހަރެންގެ މުޅި ހަށިގަނޑު ތުރުތުރުއަޅަން ފެށިއެވެ. އަވަހަށް ރުކުން ފައިބައިގެން ގޮސް އެ ޚަބަރާ ބެހޭގޮތުން ސުވާލުކުރުމުން، ސާހިބުމީހާ ރުޅިއައިސް އަހަރެންގެ ގައިގައި ޖަހައި، މަސައްކަތަށް ދިއުމަށް އަމުރުކުރިއެވެ.
އެރޭ އަހަރެން ބައެއް ކަދުރު ހިފައިގެން ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ގެ އަރިހަށް ގޮސް ދެންނެވީމެވެ: 'ކަލޭގެފާނަކީ ޞާލިޙް ބޭކަލެއް ކަމަށާއި، ކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުގައި ތިބީ ބޭރު ރަށަކުން އައި މުހުތާދުވެރި ބަޔަކު ކަމަށް އަހަރެންނަށް ވަނީ އިވިފައެވެ. މިއީ އަހަރެންގެ ފަރާތުން ދޭ ޞަދަޤާތެކެވެ.' އިތުރު އެކަލޭގެފާނު އެހެން މީހުންނަށް އެ ކެއުމަށް އެންގެވިއެވެ. ނަމަވެސް އެކަލޭގެފާނު އޭގެއިން ފަރިއްނުކުޅުއްވައެވެ.
ދެވަނަ ފަހަރު އަހަރެން ކަދުރު ހިފައިގެން ގޮސް ދެންނެވީމެވެ: 'ކަލޭގެފާނު ޞަދަޤާތުގައި ހިއްޕަވާފައި ނުވާތީ، މިއީ ހަދިޔާއެއްގެ ގޮތުގައި ގެނައި އެއްޗެކެވެ.' އޭގެއިން އެކަލޭގެފާނާއި އަޞްޙާބުން ފަރިއްކުޅުއްވިއެވެ. މިއީ އެކަލޭގެފާނަކީ ޙަޤީޤީ ރަސޫލާކަން ސަލްމާނުގެފާނަށް ކަށަވަރުވި ސިފަތަކެވެ."
ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) އެހީތެރިވެވަޑައިގެން ސަލްމާނުގެފާނު އަޅުވެތިކަމުން މިނިވަންކޮށްދެއްވިއެވެ. އިސްލާމްވުމަށްފަހު، އެކަލޭގެފާނުގެ ނަސަބާ ބެހޭގޮތުން މީހުން ސުވާލުކުރުމުން ވިދާޅުވަނީ: "އަހަރެންނަކީ އިސްލާމްދީނުގެ ދަރި ސަލްމާނެވެ" މިފަދައިންނެވެ.
ޚަންދަޤު ހަނގުރާމައިގައި މަދީނާގެ ވަށައިގެން ޚަންދަޤު (އަގަލު) ކޮނުމުގެ ޚިޔާލުފުޅު އިސްލާމުންނަށް އެރުއްވުމުން، އެކަލޭގެފާނަކީ ހަނގުރާމައިގެ އުކުޅުތަކަށް ކުޅަދާނަ ބޭކަލެއްކަން ސާބިތުވިއެވެ. މައްކާގެ މުޝްރިކުންގެ ލަޝްކަރުގެ ވެރިޔާ އަބޫ ސުފްޔާނަށް މި ޚަންދަޤު ފެނުމުން ބުންޏެވެ: "މިއީ މީގެ ކުރިން ޢަރަބިން ބޭނުންކޮށްފައިވާ އުކުޅެއް ނޫނެވެ."
ސަލްމާނުލް ފާރިސީ މަޝްހޫރުވެވަޑައިގެންފައިވަނީ "ހެޔޮލަފާ ސަލްމާނު" ގެ ނަމުންނެވެ. އެކަލޭގެފާނަކީ ދުނިޔޭގެ ޒީނަތްތެރިކަމަށް ލޯބިނުކުރަށްވާ، ވަރަށް އާދައިގެ ދިރިއުޅުއްވުމެއް އުޅުއްވި ޢިލްމުވެރިއެކެވެ. އެކަލޭގެފާނު އަވަހާރަފުޅުލެއްޕެވުމަށާއި ހަށިކޮޅު ނިވައިކުރެއްވުމަށް ބޭނުންކުރެއްވީ އެންމެ ފޭރާމެކެވެ. ގެދޮރު އެޅުއްވުމުގެ ބަދަލުގައި ހިޔާވަހިކަން ހޯއްދެވީ ގަސްގަހުގެ ދަށުން ނުވަތަ ފާރުފާރުގެ ހިޔަލުންނެވެ. މީހަކު ގެއެއް އަޅައިދޭން ހުށަހެޅުމުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވީ، ކޮޅަށް ހުންނަވާއިރު ބޯ ޖެހޭ އަދި ފައި ދަމާލާއިރު ފާރުގައި ޖެހޭ ވަރުގެ ކުޑަ ތަންކޮޅެއް ފިޔަވައި އިތުރު ތަނެއް ބޭނުންނުވާ ކަމަށެވެ.
ބަޣުދާދު ކައިރީގައިވާ އަލްމަދާއިނުގެ ގަވަރުނަރުކަމުގައި ހުންނެވިއިރު، އެކަލޭގެފާނަށް މުސާރައިގެ ގޮތުގައި ފަސްހާސް ދިރުހަމް ލިބިވަޑައިގަންނަވައެވެ. ނަމަވެސް އެ ހުރިހާ ފައިސާއެއް ޞަދަޤާތް ކުރަށްވައި، ދިރިއުޅުމުގެ ޚަރަދުތައް ހަމަޖެއްސެވީ އަމިއްލަ އަތްޕުޅުން ކުރެއްވި މަސައްކަތުންނެވެ. ކަދުރު ރުއްތަކުގައި މަސައްކަތް ކުރަށްވަނިކޮށް މީހުން ފެނިގެން، ކަލޭގެފާނަކީ ގަވަރުނަރަށް ވެފައި އަމިއްލަފުޅަށް މަސައްކަތް ކުރައްވަނީ ކީއްވެގެންތޯ އެހުމުން ވިދާޅުވީ، އަމިއްލަ އަތްޕުޅުން މަސައްކަތްކޮށްގެން ލިބޭ އެއްޗަކުން ފަރިއްކުޅުއްވަން ލޯބިކުރަށްވާ ކަމަށެވެ.
ސަލްމާނުގެފާނަކީ ދުނިޔެ ދޫކޮށް އެކަހެރިވެވަޑައިގަތުމުގައި ހައްދުފަހަނަޅައިދިޔަ ބޭކަލެއް ނޫނެވެ. އެއްފަހަރަކު އަބުއްދަރުދާ (ރަޟިޔަﷲ އަންހު) ގެ ގެއަށް ޒިޔާރަތްކުރަށްވައި، އަބުއްދަރުދާގެ އަނބިކަނބަލުން ވަރަށް ބާވެފައިވާ ހެދުމެއްގައި ހުންނެވިތަން ފެނިގެން ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ. އެކަމަނާ ވިދާޅުވީ އަބުއްދަރުދާ ދުނިޔޭގެ އެއްވެސް ކަމަކަށް ޝައުޤުވެރިކަމެއް ނުބަހައްޓަވާ ކަމަށެވެ. އަބުއްދަރުދާ ރޯދައަށް ހުންނެވުމުން، ސަލްމާނުގެފާނު ހުވާކުރައްވައި ވިދާޅުވީ އަބުއްދަރުދާ ރޯދަ ދޫކޮށްލައްވައި ފަރިއްނުކުޅުއްވަނީސް އެކަލޭގެފާނުވެސް ފަރިއްނުކުޅުއްވާނެ ކަމަށެވެ. އަދި ރޭގަނޑު އަޅުކަމަށް ތެދުވެވަޑައިގަތުމުން ހުއްޓުވައި ވިދާޅުވިއެވެ: "އޭ އަބުއްދަރުދާއެވެ! ތިބާގެ ވެރި ރަސްކަލާނގެއަށް އަދާކުރަންޖެހޭ ޙައްޤުތަކެއް ވެއެވެ. ތިބާގެ އާއިލާއަށް އަދާކުރަންޖެހޭ ޙައްޤުތަކެއް ވެއެވެ. އަދި ތިބާގެ ހަށިގަނޑަށްވެސް އަދާކުރަންޖެހޭ ޙައްޤުތަކެއް ވެއެވެ. ކޮންމެ ފަރާތަކަށްވެސް އެ ފަރާތެއްގެ ޙައްޤު ދޭށެވެ." ފަހުން ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ގެ އަރިހުގައި މި ވާހަކަ ދެންނެވުމުން، އެކަލޭގެފާނު ސަލްމާނުގެފާނުގެ ބަސްފުޅަށް ތާއީދުކުރެއްވިއެވެ.
ޢިލްމުވެރިއެއްގެ ގޮތުން ސަލްމާނުގެފާނަކީ ވަރަށް ފުން ޢިލްމެއްގެ ވެރި ބޭކަލެކެވެ. ޢަލީގެފާނު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނަކީ ލުޤުމާނުލް ޙަކީމް ފަދަ ބޭކަލެކެވެ. ސަލްމާނުގެފާނަށް ނަޞާރާ ދީނުގެ ފޮތްތަކާއި ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ ޢިލްމު ލިބިވަޑައިގެންފައިވެއެވެ. ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ގެ ޒަމާނުގައި ޤުރުއާނުގެ ބައެއް ބައިތައް ފާރިސީ ބަހަށް ތަރުޖަމާކުރެއްވިއެވެ. އެހެންކަމުން އެކަލޭގެފާނަކީ ޤުރުއާން އެހެން ބަހަކަށް ތަރުޖަމާކުރެއްވި ފުރަތަމަ ބޭކަލެވެ.
ސަލްމާނުގެފާނަކީ ފާރިސްކަރައިގެ މަތީ ފަންތީގެ އާއިލާއަކުން ވަޑައިގެންނެވި ބޭކަލަކަށްވީތީ، އެ ގައުމުގެ ބޮޑު މަޤާމެއް ފަސޭހަކަމާއެކު ލިބިވަޑައިގަތީހެވެ. ނަމަވެސް ޙަޤީޤީ ދީން ހޯއްދެވުމަށްޓަކައި މުއްސަނދި ދިރިއުޅުން ދޫކޮށްލައްވައި، އަޅުވެތިކަމުގެ ނިކަމެތިކަންވެސް އުފުއްލެވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 35 ވަނަ އަހަރު، ޢުޘްމާނުގެފާނުގެ ޚިލާފަތުގައި މަދާއިނުގައެވެ. މާތްﷲ ސަލްމާނުލް ފާރިސީއަށް ރުއްސުންލައްވައި، އެކަލޭގެފާނަށް ހެޔޮ ދަރުމަ ދެއްވާށިއެވެ. އާމީން.
"އަހަރެން ބޮޑުވީ ފާރިސްކަރައިގެ އިސްފަހާންގެ ޖައްޔާން ކިޔާ އަވަށެއްގައެވެ. އަހަރެންގެ ބައްޕައަކީ އެ އަވަށުގެ ވެރިޔާއެވެ. ބައްޕައަކީ އެ އަވަށުގެ އެންމެ މުއްސަނދި މީހާއެވެ. ކުޑައިރުއްސުރެ ބައްޕަ އެހެން އެންމެންނަށްވުރެ ބޮޑަށް އަހަރެންދެކެ ލޯބިވެއެވެ. އެ ލޯބީގެ ބޮޑުކަމުން، އަހަރެން ގެއްލިދާނެތީ ނުވަތަ ކަމެއް ދިމާވެދާނެތީ ބިރުން، އަންހެން ކުދިން ގެންގުޅޭ ފަދައިން އަހަރެން ގޭގައި ބަންދުކޮށްގެން ގެންގުޅުނެވެ.
އަހަރެން އޭރު އުޅުނީ މަޖޫސީ ދީނުގައެވެ. އެ ދީނަށް ހުރި ޝައުޤެއްގެ ބޮޑުކަމުން، އަހަރެމެން އަޅުކަންކުރާ އަލިފާންގަނޑު ބަލަހައްޓާ މީހަކަށް އަހަރެން ވީމެވެ. އަހަރެންގެ މަސްއޫލިއްޔަތަކީ ރޭދުވާލު އެންމެ ހިނދުކޮޅަކަށްވެސް އެ އަލިފާންގަނޑު ނިވުނަނުދީ ބެލެހެއްޓުމެވެ.
އަހަރެންގެ ބައްޕަގެ ވަރަށް ބޮޑު ދަނޑުވެރި ބިމެއް އޮވެއެވެ. އެތަނުގެ ކަންކަން ބަލަހައްޓަނީ ބައްޕަ އަމިއްލައަށެވެ. އެއްދުވަހަކު ބައްޕަ ވަރަށް ބިޒީވެގެން އަހަރެން ގާތު ބުންޏެވެ: 'ދަރިފުޅާއެވެ، ބައްޕައަށް މިއަދު ދަނޑަށް ދެވޭކަށް ނެތެވެ. މިއަދު އެތަނުގެ ކަންކަން ބަލައިލުމަށް ދަރިފުޅު ގޮސްދޭށެވެ.'
ދަނޑަށް ދިޔަ މަގުމަތީގައި ނަޞާރާ ކަނީސާއެއްގެ ކައިރިން ދެވުނެވެ. އެތަނުން އިވުނު އަޅުކަމުގެ އަޑުތަކަށް އަހަރެންގެ ސަމާލުކަން ހުއްޓުނެވެ. ބައްޕަ އަހަރެން ގޭގައި ބަންދުކޮށްގެން ގެންގުޅުމުގެ ސަބަބުން، ނަޞާރާ ދީނާ ބެހޭގޮތުން ނުވަތަ އެހެން ދީނަކާ ބެހޭގޮތުން ވެސް އަހަރެންނަށް އެއްވެސް އެއްޗެއް އޭރަކު ނޭނގެއެވެ. އެމީހުން ކުރާ ކަންކަން ބަލައިލުމަށް އަހަރެން އެ ކަނީސާއަށް ވަނީމެވެ.
އެމީހުން ނަމާދުކުރާ ގޮތް ފެނިފައި އަހަރެން ވަރަށް އަސަރުކުރިއެވެ. އަދި އެ ދީނަށް ޝައުޤުވެރިވިއެވެ. އަހަރެންގެ ހިތަށް އެރިއެވެ: 'ﷲ ގަންދީ ބުނަމެވެ. މިއީ އަހަރެމެންގެ ދީނަށްވުރެ މާ ރަނގަޅު ގޮތެކެވެ.' އެދުވަހު އިރުއޮއްސެންދެން އަހަރެން އެތަނުގައި ހުރީމެވެ. އެ ދީން އުފަންވީ ކޮންތާކުތޯ އެހުމުން އެއީ ޝާމްކަރަ (ސީރިއާ) ކަމަށް އެމީހުން ބުންޏެވެ. އެދުވަހު އަހަރެން ދަނޑަކަށް ނުދަމެވެ.
އެނބުރި ގެއަށް ދިއުމުން، ވީގޮތް ބައްޕަ އެހިއެވެ. އަހަރެން ނަޞާރާއިންނާ ބައްދަލުވި ވާހަކަ ބުނުމުން ބައްޕަ ކަންބޮޑުވެފައި ބުންޏެވެ: 'ދަރިފުޅާއެވެ، އެ ދީނުގައި އެއްވެސް ހެވެއް ނެތެވެ. ތިޔައަށްވުރެ ތިބާގެ ބަފައިންގެ ދީން މާ މަތިވެރިއެވެ.' ނަމަވެސް އަހަރެން ބުނީ އެމީހުންގެ ދީން މާ ރަނގަޅު ކަމަށެވެ.
ބައްޕަ ބިރުގަނެ، އަހަރެން ދީން ދޫކޮށްފާނެތީ ކޮޅުފައިގައި ހިލިހިލާ ޖަހައި ގޭގައި ބަންދުކުރިއެވެ. ނަމަވެސް، ޝާމްކަރައަށްދާ ދަތުރުވެރިންގެ ގާފިލާއެއް އަތުވެއްޖެނަމަ އެންގުމަށް އެދި އަހަރެން ނަޞާރާއިންނަށް ސިއްރުން މެސެޖެއް ފޮނުވީމެވެ. ގާފިލާއެއް ފުރަން އުޅޭކަމުގެ ޚަބަރު ލިބުމުން، އަހަރެން ހިލިހިލާތައް ނައްޓާލައި، ސިއްރުން އެ ގާފިލާއާއެކު ޝާމްކަރައަށް ދިޔައީމެވެ. އެތަނަށް ގޮސް އެންމެ މަތީ ފާދިރީއާ ބައްދަލުކޮށް، އޭނާގެ ޚިދުމަތުގައި ހުރެ ދީން އުނގެނުމުގެ ހުއްދައަށް އެދުމުން އޭނާ އެކަމަށް އެއްބަސްވިއެވެ.
ނަމަވެސް، އޭނާއަކީ ނުބައި މީހެއްކަން އަހަރެންނަށް މާގިނަ ދުވަހެއް ނުވެ އެނގުނެވެ. އޭނާ މީހުންނަށް ޞަދަޤާތް ދިނުމަށް އަމުރުކޮށް، އެ ފައިސާ ފަގީރުންނަށް ދިނުމުގެ ބަދަލުގައި އަމިއްލައަށް ރައްކާކުރަނީއެވެ. އޭނާ މަރުވުމުން، އޭނާ ފޮރުވާފައި ހުރި ރަންރިހިތައް މީހުންނަށް ދެއްކުމުން، އެމީހުން އޭނާ ވަޅުނުލައި ސަލީބަކަށް އަރުވައި ގަލުން ތަޅައި ހެދިއެވެ. އޭގެ ފަހުން އައި ފާދިރީއަކީ ވަރަށް ތަޤުވާވެރި، އަޅުވެރި ބޭކަލެކެވެ. އަހަރެން އޭނާގެ ޚިދުމަތުގައި ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ހޭދަކުރީމެވެ." (މިގޮތަށް އެކި ބޭކަލުންގެ އަރިހުގައި އުޅުއްވުމަށްފަހު، އެންމެ ފަހުން ބައްދަލުވި ބޭކަލަކު ސަލްމާނުގެފާނަށް ޚަބަރުދެއްވީ، ޢަރަބިކަރައިން ނަބީބޭކަލަކު ފާޅުވާނެ ކަމަށެވެ. އެކަލޭގެފާނަކީ ތެދުވެރި، ހަދިޔާ ބަލައިގަންނަ، ނަމަވެސް ޞަދަޤާތް ބަލައިނުގަންނަ ބޭކަލެއް ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ. ސަލްމާނުގެފާނު ވާހަކަ ކުރިއަށް ގެންދެވިއެވެ.)
"އަމްމޫރިއްޔާ މަގުން ދިޔަ ޢަރަބި ގާފިލާއަކަށް ފައިސާދީފައި، އަހަރެން ޢަރަބިކަރައަށް ގެންގޮސްދިނުމަށް އެދުނީމެވެ. ނަމަވެސް ވާދިލް ޤުރާއަށް ދެވުމުން، އެމީހުން އަހަރެންނަށް އޮޅުވާލައި ޔަހޫދީއަކަށް އަޅެއްގެ ގޮތުގައި ވިއްކާލިއެވެ. އޭގެ ފަހުން ބަނޫ ޤުރައިޡާ ވަންހައިގެ މީހަކު އަހަރެން ގަނެގެން ޔަޘްރިބަށް (މަދީނާއަށް) ގެންދިޔައެވެ. އެއީ އަމްމޫރިއްޔާގެ ފާދިރީ ސިފަކޮށްދިން ފަދަ ކަދުރު ރުއްތައް ގިނަ ރަށެކެވެ.
ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) މަދީނާއަށް ހިޖުރަކުރެއްވި ދުވަހު، އަހަރެން އިނީ ސާހިބުމީހާގެ ކަދުރު ރުކެއްގެ ކުރީގައި މަސައްކަތަކަށެވެ. އެވަގުތު ސާހިބުމީހާގެ އާއިލާގެ މީހަކު އައިސް، މައްކާއިން އައި ނަބިއްޔަކާ ބައްދަލުކުރަން މީހުން އެއްވަމުންދާ ވާހަކަ ބުންޏެވެ. އެ ޚަބަރު އިވުމާއެކު އަހަރެންގެ މުޅި ހަށިގަނޑު ތުރުތުރުއަޅަން ފެށިއެވެ. އަވަހަށް ރުކުން ފައިބައިގެން ގޮސް އެ ޚަބަރާ ބެހޭގޮތުން ސުވާލުކުރުމުން، ސާހިބުމީހާ ރުޅިއައިސް އަހަރެންގެ ގައިގައި ޖަހައި، މަސައްކަތަށް ދިއުމަށް އަމުރުކުރިއެވެ.
އެރޭ އަހަރެން ބައެއް ކަދުރު ހިފައިގެން ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ގެ އަރިހަށް ގޮސް ދެންނެވީމެވެ: 'ކަލޭގެފާނަކީ ޞާލިޙް ބޭކަލެއް ކަމަށާއި، ކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުގައި ތިބީ ބޭރު ރަށަކުން އައި މުހުތާދުވެރި ބަޔަކު ކަމަށް އަހަރެންނަށް ވަނީ އިވިފައެވެ. މިއީ އަހަރެންގެ ފަރާތުން ދޭ ޞަދަޤާތެކެވެ.' އިތުރު އެކަލޭގެފާނު އެހެން މީހުންނަށް އެ ކެއުމަށް އެންގެވިއެވެ. ނަމަވެސް އެކަލޭގެފާނު އޭގެއިން ފަރިއްނުކުޅުއްވައެވެ.
ދެވަނަ ފަހަރު އަހަރެން ކަދުރު ހިފައިގެން ގޮސް ދެންނެވީމެވެ: 'ކަލޭގެފާނު ޞަދަޤާތުގައި ހިއްޕަވާފައި ނުވާތީ، މިއީ ހަދިޔާއެއްގެ ގޮތުގައި ގެނައި އެއްޗެކެވެ.' އޭގެއިން އެކަލޭގެފާނާއި އަޞްޙާބުން ފަރިއްކުޅުއްވިއެވެ. މިއީ އެކަލޭގެފާނަކީ ޙަޤީޤީ ރަސޫލާކަން ސަލްމާނުގެފާނަށް ކަށަވަރުވި ސިފަތަކެވެ."
ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) އެހީތެރިވެވަޑައިގެން ސަލްމާނުގެފާނު އަޅުވެތިކަމުން މިނިވަންކޮށްދެއްވިއެވެ. އިސްލާމްވުމަށްފަހު، އެކަލޭގެފާނުގެ ނަސަބާ ބެހޭގޮތުން މީހުން ސުވާލުކުރުމުން ވިދާޅުވަނީ: "އަހަރެންނަކީ އިސްލާމްދީނުގެ ދަރި ސަލްމާނެވެ" މިފަދައިންނެވެ.
ޚަންދަޤު ހަނގުރާމައިގައި މަދީނާގެ ވަށައިގެން ޚަންދަޤު (އަގަލު) ކޮނުމުގެ ޚިޔާލުފުޅު އިސްލާމުންނަށް އެރުއްވުމުން، އެކަލޭގެފާނަކީ ހަނގުރާމައިގެ އުކުޅުތަކަށް ކުޅަދާނަ ބޭކަލެއްކަން ސާބިތުވިއެވެ. މައްކާގެ މުޝްރިކުންގެ ލަޝްކަރުގެ ވެރިޔާ އަބޫ ސުފްޔާނަށް މި ޚަންދަޤު ފެނުމުން ބުންޏެވެ: "މިއީ މީގެ ކުރިން ޢަރަބިން ބޭނުންކޮށްފައިވާ އުކުޅެއް ނޫނެވެ."
ސަލްމާނުލް ފާރިސީ މަޝްހޫރުވެވަޑައިގެންފައިވަނީ "ހެޔޮލަފާ ސަލްމާނު" ގެ ނަމުންނެވެ. އެކަލޭގެފާނަކީ ދުނިޔޭގެ ޒީނަތްތެރިކަމަށް ލޯބިނުކުރަށްވާ، ވަރަށް އާދައިގެ ދިރިއުޅުއްވުމެއް އުޅުއްވި ޢިލްމުވެރިއެކެވެ. އެކަލޭގެފާނު އަވަހާރަފުޅުލެއްޕެވުމަށާއި ހަށިކޮޅު ނިވައިކުރެއްވުމަށް ބޭނުންކުރެއްވީ އެންމެ ފޭރާމެކެވެ. ގެދޮރު އެޅުއްވުމުގެ ބަދަލުގައި ހިޔާވަހިކަން ހޯއްދެވީ ގަސްގަހުގެ ދަށުން ނުވަތަ ފާރުފާރުގެ ހިޔަލުންނެވެ. މީހަކު ގެއެއް އަޅައިދޭން ހުށަހެޅުމުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވީ، ކޮޅަށް ހުންނަވާއިރު ބޯ ޖެހޭ އަދި ފައި ދަމާލާއިރު ފާރުގައި ޖެހޭ ވަރުގެ ކުޑަ ތަންކޮޅެއް ފިޔަވައި އިތުރު ތަނެއް ބޭނުންނުވާ ކަމަށެވެ.
ބަޣުދާދު ކައިރީގައިވާ އަލްމަދާއިނުގެ ގަވަރުނަރުކަމުގައި ހުންނެވިއިރު، އެކަލޭގެފާނަށް މުސާރައިގެ ގޮތުގައި ފަސްހާސް ދިރުހަމް ލިބިވަޑައިގަންނަވައެވެ. ނަމަވެސް އެ ހުރިހާ ފައިސާއެއް ޞަދަޤާތް ކުރަށްވައި، ދިރިއުޅުމުގެ ޚަރަދުތައް ހަމަޖެއްސެވީ އަމިއްލަ އަތްޕުޅުން ކުރެއްވި މަސައްކަތުންނެވެ. ކަދުރު ރުއްތަކުގައި މަސައްކަތް ކުރަށްވަނިކޮށް މީހުން ފެނިގެން، ކަލޭގެފާނަކީ ގަވަރުނަރަށް ވެފައި އަމިއްލަފުޅަށް މަސައްކަތް ކުރައްވަނީ ކީއްވެގެންތޯ އެހުމުން ވިދާޅުވީ، އަމިއްލަ އަތްޕުޅުން މަސައްކަތްކޮށްގެން ލިބޭ އެއްޗަކުން ފަރިއްކުޅުއްވަން ލޯބިކުރަށްވާ ކަމަށެވެ.
ސަލްމާނުގެފާނަކީ ދުނިޔެ ދޫކޮށް އެކަހެރިވެވަޑައިގަތުމުގައި ހައްދުފަހަނަޅައިދިޔަ ބޭކަލެއް ނޫނެވެ. އެއްފަހަރަކު އަބުއްދަރުދާ (ރަޟިޔަﷲ އަންހު) ގެ ގެއަށް ޒިޔާރަތްކުރަށްވައި، އަބުއްދަރުދާގެ އަނބިކަނބަލުން ވަރަށް ބާވެފައިވާ ހެދުމެއްގައި ހުންނެވިތަން ފެނިގެން ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ. އެކަމަނާ ވިދާޅުވީ އަބުއްދަރުދާ ދުނިޔޭގެ އެއްވެސް ކަމަކަށް ޝައުޤުވެރިކަމެއް ނުބަހައްޓަވާ ކަމަށެވެ. އަބުއްދަރުދާ ރޯދައަށް ހުންނެވުމުން، ސަލްމާނުގެފާނު ހުވާކުރައްވައި ވިދާޅުވީ އަބުއްދަރުދާ ރޯދަ ދޫކޮށްލައްވައި ފަރިއްނުކުޅުއްވަނީސް އެކަލޭގެފާނުވެސް ފަރިއްނުކުޅުއްވާނެ ކަމަށެވެ. އަދި ރޭގަނޑު އަޅުކަމަށް ތެދުވެވަޑައިގަތުމުން ހުއްޓުވައި ވިދާޅުވިއެވެ: "އޭ އަބުއްދަރުދާއެވެ! ތިބާގެ ވެރި ރަސްކަލާނގެއަށް އަދާކުރަންޖެހޭ ޙައްޤުތަކެއް ވެއެވެ. ތިބާގެ އާއިލާއަށް އަދާކުރަންޖެހޭ ޙައްޤުތަކެއް ވެއެވެ. އަދި ތިބާގެ ހަށިގަނޑަށްވެސް އަދާކުރަންޖެހޭ ޙައްޤުތަކެއް ވެއެވެ. ކޮންމެ ފަރާތަކަށްވެސް އެ ފަރާތެއްގެ ޙައްޤު ދޭށެވެ." ފަހުން ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ގެ އަރިހުގައި މި ވާހަކަ ދެންނެވުމުން، އެކަލޭގެފާނު ސަލްމާނުގެފާނުގެ ބަސްފުޅަށް ތާއީދުކުރެއްވިއެވެ.
ސަލްމާނުގެފާނަކީ ފާރިސްކަރައިގެ މަތީ ފަންތީގެ އާއިލާއަކުން ވަޑައިގެންނެވި ބޭކަލަކަށްވީތީ، އެ ގައުމުގެ ބޮޑު މަޤާމެއް ފަސޭހަކަމާއެކު ލިބިވަޑައިގަތީހެވެ. ނަމަވެސް ޙަޤީޤީ ދީން ހޯއްދެވުމަށްޓަކައި މުއްސަނދި ދިރިއުޅުން ދޫކޮށްލައްވައި، އަޅުވެތިކަމުގެ ނިކަމެތިކަންވެސް އުފުއްލެވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 35 ވަނަ އަހަރު، ޢުޘްމާނުގެފާނުގެ ޚިލާފަތުގައި މަދާއިނުގައެވެ. މާތްﷲ ސަލްމާނުލް ފާރިސީއަށް ރުއްސުންލައްވައި، އެކަލޭގެފާނަށް ހެޔޮ ދަރުމަ ދެއްވާށިއެވެ. އާމީން.
ކިޔުންތެރިންގެ ހިޔާލު